Güney Afrika'da son yıllarda artan yabancı karşıtı protestolar, ülkede yaşayan göçmenler için hayatı çekilmez hale getiriyor. Zambiya vatandaşı iki kadın, Deutsche Welle'ye (DW) yaptıkları açıklamada, şiddet olayları ve sürekli tehdit altında yaşamanın kendilerini ülkelerine dönmek zorunda bıraktığını söyledi. Kadınlar, Güney Afrika'da yıllar içinde kurdukları düzenin bir anda yıkıldığını ve şimdi Zambiya'da her şeye sıfırdan başlamak zorunda kaldıklarını belirtti.
Gelişmenin arka planı
Güney Afrika, yüksek işsizlik ve ekonomik eşitsizlikle mücadele ederken, yabancı uyruklular sık sık hedef gösteriliyor. Özellikle 2019 ve 2023 yıllarında yaşanan şiddet olayları, yabancılara ait iş yerlerinin yağmalanması ve evlerin ateşe verilmesiyle sonuçlandı. Ülkede yaklaşık 4 milyon göçmen yaşadığı tahmin ediliyor ve bunların büyük kısmını Zimbabwe, Zambiya, Malavi gibi komşu ülkelerden gelenler oluşturuyor.
DW'nin konuştuğu iki kadından biri olan Mary, 10 yıl önce Zambiya'dan Güney Afrika'ya yerleşmiş. Johannesburg'da küçük bir dükkan işleten Mary, "Protestolar başladığında önce uyarılar geliyor, ardından gruplar halinde dükkanlara saldırıyorlardı. Can güvenliğimiz kalmamıştı" dedi. Mary, bir gece yarısı evinin önünde toplanan kalabalıktan kaçarak Zambiya'ya dönmek zorunda kaldığını anlattı. Diğer kadın Grace ise, Cape Town'da çalıştığı temizlik şirketinde işten çıkarıldıktan sonra tehditler aldığını ve geri dönmekten başka çaresi kalmadığını söyledi.
Güney Afrika hükümeti, yabancı karşıtı şiddeti kınasa da, polisin olaylara müdahalesi yetersiz kalıyor. Afrika Ulusal Kongresi (ANC) hükümeti, bu tür olayların ülkenin "misafirperverlik geleneğine" aykırı olduğunu belirtiyor ancak somut adımlar atmakta zorlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Güney Afrika'daki yabancı karşıtı protestolar, yalnızca bir iç güvenlik sorunu değil, aynı zamanda bölgesel istikrarı da tehdit ediyor. Zambiya, Zimbabwe, Malavi gibi ülkeler, Güney Afrika ekonomisine bağımlı; bu ülkelerden gelen işçiler Güney Afrika'da inşaat, madencilik ve hizmet sektörlerinde çalışıyor. Ancak yerel halk, işsizlik ve yoksulluğun faturasını göçmenlere kesiyor. Afrika Birliği (AfB) ve Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC), bu durumu kınamakla birlikte, çözüm için ortak bir mekanizma geliştirebilmiş değil. Küresel ölçekte ise, göçmen karşıtlığı yalnızca Güney Afrika'ya özgü değil; Avrupa, Amerika ve Asya'da da benzer eğilimler gözlemleniyor.
BM Mülteci Ajansı (UNHCR), Güney Afrika'nın göçmenlere yönelik tutumundan endişe duyduğunu açıklarken, ekonomik eşitsizlikler giderilmeden bu tür olayların tekrarlanabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Afrika'daki yabancı karşıtı protestolar, Türkiye'nin Afrika politikası açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişmedir. Türkiye, son yıllarda Afrika kıtasıyla ticari ve diplomatik ilişkilerini güçlendirmiş, birçok Afrika ülkesinde yatırımlar yapmıştır. Güney Afrika'da yaşayan Türk vatandaşları ve Türk şirketleri de bu durumdan potansiyel olarak etkilenebilir. Ayrıca, Türkiye'de de zaman zaman benzer yabancı düşmanlığı söylemleri yükselmekte; bu tür olayların küresel göç politikalarına etkisi, Türkiye'nin göçmen ve mülteci politikalarını da dolaylı olarak etkileyebilir. Bölgesel istikrarsızlık, Afrika ile ticareti ve kıtadaki Türk yatırımlarını olumsuz etkileyebilir.
