Güney Afrika Cumhuriyeti'nde son haftalarda tırmanan göçmen karşıtı protestolar, ülkede yaşayan yüz binlerce düzensiz göçmeni zor durumda bıraktı. Özellikle Johannesburg ve Durban gibi büyük şehirlerde başlayan eylemler, kısa sürede ülke geneline yayıldı. Yerel halkın işsizlik ve artan yaşam maliyetine duyduğu öfke, yabancılara yönelik saldırılara dönüştü. Resmi rakamlara göre son bir ayda en az 50 bin kişi sınır kapılarına yığılırken, yetkililer bu sayının daha da artabileceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
Güney Afrika, uzun yıllardır Zimbabve, Mozambik, Malavi ve Somali gibi komşu ülkelerden gelen göçmenler için bir çekim merkezi oldu. Yaklaşık 60 milyonluk nüfusun yüzde 7'sini oluşturan göçmenlerin büyük bir kısmı kayıt dışı çalışıyor. Ekonomik durgunluk ve yüzde 30'ları bulan işsizlik oranı, yerel halkta göçmenlerin işlerini ellerinden aldığı algısını güçlendirdi. Geçtiğimiz aylarda sosyal medyada örgütlenen gruplar, 'Yabancılar Defolsun' sloganıyla kitlesel eylemler düzenlemeye başladı. Polis, olayların kontrolden çıkmaması için göstericilere müdahale etse de, çatışmalarda şu ana kadar en az 12 kişi hayatını kaybetti.
Göçmenler, özellikle geceleri evlerine ve iş yerlerine yapılan baskınlardan korktuklarını belirtiyor. Birçok göçmen, sahip oldukları tüm eşyalarını satarak sınırı geçmeye çalışıyor. Zimbabve sınırındaki Beitbridge Sınır Kapısı'nda uzun kuyruklar oluşurken, insani yardım kuruluşları bölgede gıda ve su sıkıntısı yaşandığını rapor ediyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK), Güney Afrika hükümetine göçmenlerin güvenliğini sağlama çağrısında bulundu.
Bölgesel ve küresel boyut
Güney Afrika'daki bu göç dalgası, bölgenin zaten kırılgan olan istikrarını daha da tehdit ediyor. Komşu ülkeler, kitlesel dönüşlerle başa çıkmak için yeterli altyapıya sahip değil. Özellikle Zimbabve, kendi iç siyasi ve ekonomik kriziyle boğuşurken, yüz binlerce vatandaşının geri dönüşü karşısında zorlanıyor. Afrika Birliği, krizi ele almak için acil toplantı çağrısı yaparken, Avrupa Birliği de insani yardım paketi hazırlıyor. Küresel düzeyde, bu durum göç ve sığınma politikalarının yeniden tartışılmasına yol açtı. Göçmen karşıtlığının yükseldiği diğer ülkelerdeki benzer eğilimler, bu olayı daha da önemli kılıyor.
Ekonomik boyuta bakıldığında, göçmenlerin Güney Afrika ekonomisinde önemli bir rol oynadığı biliniyor. Kayıt dışı sektörde ucuz işgücü sağlayan göçmenlerin ayrılması, bazı sektörlerde (inşaat, tarım, hizmet) işgücü açığı yaratabilir. Ancak kısa vadede, bu durum yerel halk arasında bir rahatlama hissi yaratabilir. Uzun vadede ise, ülkenin demografik yapısı ve sosyal dokusu üzerinde kalıcı etkiler görülebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Afrika'daki bu gelişmeler, Türkiye'nin Afrika kıtasındaki ekonomik ve diplomatik çıkarlarını yakından ilgilendiriyor. Türkiye, son yıllarda Sahra Altı Afrika'da artan yatırımları ve ticari ilişkileriyle bölgede önemli bir aktör haline geldi. Güney Afrika'da yaşanan istikrarsızlık, Türk şirketlerinin bölgedeki yatırımlarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, göçmen krizinin yayılması, Türkiye'nin Libya ve Doğu Akdeniz'deki jeopolitik dengeleri de etkileyebilir, zira kriz bölgesindeki yeni göç dalgaları, Akdeniz rotasını yeniden canlandırabilir. Türk dış politikasının Afrika'ya yönelik kapsamlı stratejisi bağlamında, bu tür krizlerin erken uyarı sinyalleri olarak değerlendirilmesi önem taşıyor.
