Güney Afrika genelinde düzenlenen göçmen karşıtı gösteriler, ülkede yaşayan belgesiz yabancılara 3 Aralık tarihine kadar kendiliğinden sınır dışı olma çağrısı yaptı. Göstericiler, hükümetin yasadışı göçle mücadele politikalarını yetersiz bulurken, aksi takdirde "sonuçlarına katlanacakları" uyarısında bulundu. Johannesburg, Durban ve Cape Town gibi büyük şehirlerde binlerce kişinin katıldığı yürüyüşlerde, "Güney Afrika önce Güney Afrikalılar" sloganı öne çıktı. Polis, olayların kontrolden çıkmaması için yoğun güvenlik önlemi alırken, bazı bölgelerde göçmenlere ait iş yerlerine saldırılar düzenlendi.
Gelişmenin Arka Planı
Güney Afrika, yaklaşık 3 milyon belgesiz göçmene ev sahipliği yapıyor. Bu rakam, ülkedeki işsizlik oranının %32'yi aştığı bir dönemde toplumsal huzursuzluğu körüklüyor. Özellikle Zimbabve, Malavi ve Mozambik'ten gelen yabancılar, düşük ücretli işlerde çalışarak yerel halkın tepkisini çekiyor. Gösterilerin öncülüğünü yapan Operation Dudula adlı sivil toplum kuruluşu, hükümeti "yabancı akınını durdurmamakla" suçluyor. Grup lideri Nhlanhla Lux, yaptığı açıklamada, "Yasalarımız ihlal ediliyor, belgesiz göçmenler sosyal hizmetlerimizi çökertiyor. Ya kendileri gidecek ya da biz göndereceğiz" dedi.
Güney Afrika hükümeti, göçmen karşıtı eylemlere karşı yasal çerçevenin uygulanacağını ancak insan haklarının da korunacağını vurguluyor. İçişleri Bakanı Aaron Motsoaledi, yabancı düşmanlığıyla mücadele için yeni bir eylem planı hazırladıklarını açıkladı. Buna karşın, geçmiş yıllarda yaşanan yabancı düşmanlığı kaynaklı şiddet olaylarının yeniden alevlenmesinden endişe ediliyor. 2008'de 62, 2015'te ise 7 kişinin öldüğü benzer saldırılar, ülkenin etnik gruplar arasındaki kırılganlığını gözler önüne sermişti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güney Afrika'daki göçmen karşıtı hareket, Afrika kıtasının en sanayileşmiş ekonomisinde artan işsizlik ve eşitsizliğin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Ekonomik büyümenin yavaşlaması ve COVID-19 pandemisinin ardından iyileşmenin gecikmesi, toplumda yabancılara yönelik düşmanlığı besliyor. Özellikle genç nüfus arasında iş bulma ümidinin azalması, politikacıların popülist söylemlerine zemin hazırlıyor. Bölgesel düzeyde ise Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC) ülkeleri, bu tür olayların serbest dolaşım ve ticaret anlaşmalarını zedeleyebileceği uyarısı yapıyor.
Küresel ölçekte, gelişmiş ülkelerde yükselen göçmen karşıtlığına benzer bir tablo Güney Afrika'da da görülüyor. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, ülkedeki göçmenlerin büyük kısmının ekonomik nedenlerle geldiğini ancak aralarında sığınma hakkı olanların da bulunduğunu hatırlatıyor. İnsan hakları örgütleri, hükümetin yabancı düşmanlığını körükleyen gruplara karşı daha sert önlem alması gerektiğini savunuyor. Öte yandan, Afrika Birliği, kıta içi göçün yönetilmesi ve entegrasyon politikalarının güçlendirilmesi çağrısı yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Afrika'daki göçmen karşıtı hareket, Türkiye'nin Afrika politikası açısından yakından izlenmelidir. Türkiye, son yıllarda Güney Afrika ile ticaret ve yatırım ilişkilerini derinleştirmiş, bu ülkedeki Türk iş insanları ve öğrenciler için önemli bir pazar haline gelmiştir. Göçmen karşıtı gerilimler, yabancılara yönelik genel bir düşmanlık iklimi yaratma potansiyeli taşımaktadır. Bu durum, Türk vatandaşlarının can ve mal güvenliğini etkileyebileceği gibi, Türk şirketlerinin yatırım kararlarını da olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin yürüttüğü yumuşak güç ve kalkınma yardımı projeleri, bu tür toplumsal krizlerde hedef alınabilir. Ankara'nın, Güney Afrika'daki diplomatik temsilcilikleri aracılığıyla Türk vatandaşlarını uyarması ve olası bir olumsuz senaryoya karşı hazırlıklı olması faydalı olacaktır. Bu gelişme, aynı zamanda Türkiye'nin kendi göç politikalarında da benzer sosyal patlamaların önüne geçmek için dikkate alması gereken bir ders niteliğindedir.
