İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Ghalibaf, ABD ve İsrail'in Tahran'a yönelik askeri operasyonlarının ardından başlayan yeni dönemde, İran İslam Cumhuriyeti'nin en ön plandaki figürlerinden biri haline geldi. Ülkenin kilit müzakerecisi olarak öne çıkan Ghalibaf, aynı zamanda Hamaney sonrası dönemin en güçlü adaylarından biri olarak görülüyor. Yaklaşık otuz yıldır rejimin kurumsal yapısında önemli roller üstlenen Ghalibaf, Tahran'da artan nüfuzuyla dikkat çekiyor.
Ghalibaf'ın yükselişi ve Hamaney sonrası İran
Muhammed Bakır Ghalibaf, İran siyasetinde uzun yıllardır var olan bir isim. 1990'lı yıllarda Devrim Muhafızları Ordusu'nda hava kuvvetleri komutanlığı yapan Ghalibaf, daha sonra Tahran belediye başkanlığı ve meclis başkanlığı gibi kritik görevlerde bulundu. Özellikle 2020'de meclis başkanı seçilmesiyle birlikte, ülkenin iç ve dış politikasında daha görünür hale geldi. Son dönemde ABD ve İsrail ile yaşanan gerginliklerde, Ghalibaf'ın müzakereci kimliği ön plana çıktı. İran'ın nükleer programı ve bölgesel politikaları konusunda sert bir duruş sergileyen Ghalibaf, aynı zamanda pragmatik yaklaşımlarıyla da tanınıyor. Uzmanlar, Ghalibaf'ın Dini Lider Ali Hamaney'den sonraki dönemde İran'ın en etkili isimlerinden biri olabileceğini belirtiyor. Hamaney'in sağlık durumu ve yaşı nedeniyle, İran'da liderlik değişimi senaryoları konuşulurken, Ghalibaf'ın ismi sıklıkla geçiyor. Ghalibaf'ın hem muhafazakar kanadın desteğini alması hem de kurumsal tecrübesi, onu bu yarışta öne çıkarıyor.
Ghalibaf'ın siyasi kariyeri, İran'ın son otuz yılına ışık tutuyor. 1996-1999 yılları arasında Devrim Muhafızları Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görev yapan Ghalibaf, bu dönemde İran'ın iç güvenlik yapılanmasında önemli roller üstlendi. Ardından Tahran belediye başkanı olarak şehircilik ve altyapı projelerine imza attı. 2013 ve 2017 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olan Ghalibaf, Hasan Ruhani karşısında başarılı olamadı. Ancak 2020'de meclis başkanı seçilmesiyle birlikte siyasi etkisi arttı. Ghalibaf'ın özellikle ABD yaptırımları ve İran'ın ekonomik krizi karşısında sergilediği duruş, onu halk nezdinde popüler kıldı. Son olarak, İran'ın İsrail'e yönelik füze saldırıları sonrası Ghalibaf'ın ulusal güvenlik toplantılarında aktif rol alması, onun gelecekteki konumunu güçlendirdi.
Bölgesel ve küresel boyut: Ghalibaf'ın yükselişi ne anlama geliyor?
Ghalibaf'ın İran siyasetinde öne çıkması, bölgesel dengeler açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Ghalibaf, muhafazakar kanadın önde gelen isimlerinden biri olarak, İran'ın dış politikasında daha agresif bir çizgi izleyebileceği yorumlarına neden oluyor. Özellikle İsrail ve ABD ile ilişkilerde gerginliğin artması, Ghalibaf'ın elini güçlendiriyor. İran'ın Yemen, Suriye ve Irak'taki vekil güçler üzerindeki etkisi, Ghalibaf'ın önderliğinde daha da pekişebilir. Aynı zamanda, İran'ın nükleer programı konusunda Batı ile yürütülen müzakerelerde Ghalibaf'ın sert tutumu, yeni bir krize yol açabilir. Öte yandan, Ghalibaf'ın pragmatik yönü, İran'ın ekonomik çıkarları doğrultusunda bazı konularda esneklik gösterebileceği anlamına da geliyor. Bölgesel uzmanlar, Ghalibaf'ın hem reformist hem de muhafazakar kesimlerle diyalog kurabilen bir isim olduğunu, bu nedenle İran'ın iç siyasetinde dengeleyici bir rol oynayabileceğini ifade ediyor. Ancak, Hamaney sonrası dönemde İran'ın liderlik yapısındaki belirsizlik, bölgesel istikrarı da etkileyebilir. Ghalibaf'ın yükselişi, İran'ın geleneksel düşmanları kadar bölgedeki müttefikleri için de yeni bir durum yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ghalibaf'ın İran'da artan nüfuzu, Türkiye-İran ilişkileri açısından çeşitli etkiler doğurabilir. Ghalibaf, geçmişte Türkiye ile ticari ilişkilere önem veren bir isim olarak biliniyor. Ancak onun muhafazakar ve sertlik yanlısı çizgisi, özellikle Suriye ve Irak'taki nüfuz mücadelesinde Türkiye ile İran arasında yeni gerginliklere yol açabilir. Türkiye, İran'ın bölgesel politikalarını yakından takip ederken, Ghalibaf'ın yükselişinin Ankara-Tahran hattında hem iş birliği hem de rekabet alanları yaratması bekleniyor. Enerji ticareti ve sınır güvenliği gibi konularda diyaloğun sürmesi, ancak ideolojik farklılıkların derinleşmesi olası. Türkiye, İran'daki bu değişimi dikkatle izlemeli ve diplomatik kanalları açık tutmalıdır.
