Gelişmiş ekonomiler, yükselen tahvil faizleri, genişleyen bütçe açıkları ve tarihi borç seviyeleriyle mali bir felaketin eşiğinde. ABD, İngiltere ve avro bölgesi gibi büyük ekonomilerde devlet tahvili getirileri son yılların en yüksek seviyelerine tırmanırken, hükümetlerin borçlanma maliyetleri hızla artıyor. Piyasalar, merkez bankalarının faiz indirimlerine yönelik beklentilerini ötelemesi ve enflasyonun inatçı seyretmesiyle sarsılıyor.
Artan Faizler ve Borç Sarmalı
ABD'de 10 yıllık Hazine tahvili faizi %5'e yaklaşarak 2007'den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. İngiltere'de benzer şekilde tahvil getirileri yükseldi ve ülkenin borç yükü GSYH'nin %100'ünü aştı. Avro bölgesinde ise Almanya ve Fransa gibi çekirdek ülkelerde bile faizler artışta. Bu tablo, hükümetlerin borç çevirme maliyetlerini artırarak bütçe açıklarını daha da derinleştiriyor.
Küresel borç, Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre 2023 sonunda 307 trilyon dolara ulaştı; bu, küresel GSYH'nin %336'sına denk geliyor. Gelişmiş ülkelerde borç/GSYH oranı ortalama %120 civarında. Kovid-19 salgını sonrası uygulanan genişleyici maliye politikaları, enerji krizi ve savunma harcamalarındaki artış borçlanmayı kaçınılmaz kıldı.
Merkez bankalarının faiz artırım döngüsü sona ermiş gibi görünse de, enflasyonun hedefin üzerinde seyretmesi faiz indirimlerini geciktiriyor. Bu da tahvil piyasalarında satış baskısını artırıyor. Öte yandan, borç yönetimi sürdürülemez hale gelirse, ülkeler ya vergi artışı ya da harcama kesintisi gibi acı reçeteleri uygulamak zorunda kalabilir.
Küresel Yansımalar ve Riskler
Bu gelişmeler sadece gelişmiş ülkeleri değil, gelişmekte olan ekonomileri de olumsuz etkiliyor. Yükselen ABD faizleri, sermayenin gelişmekte olan piyasalardan çıkmasına neden olarak bu ülkelerin borçlanma maliyetlerini artırıyor ve para birimlerini değersizleştiriyor. Ayrıca, borç krizinin derinleşmesi küresel talebi düşürerek dünya ticaretini yavaşlatabilir.
Uluslararası kuruluşlar, borç sürdürülebilirliği konusunda uyarılarda bulunuyor. IMF, ülkelerin mali konsolidasyon önlemlerini zamanında alması gerektiğini vurguluyor. Ancak siyasi olarak zorlayıcı olan bu adımlar, sosyal huzursuzluklara yol açabilir. Örneğin, Fransa'da emeklilik reformu protestoları ve İngiltere'de kamu çalışanlarının grevleri, kemer sıkma politikalarının ne denli tartışmalı olduğunu gösteriyor.
Piyasalar, merkez bankalarının bağımsızlığına ve maliye politikalarının disiplinine dair endişeleri fiyatlıyor. Özellikle ABD'de borç tavanı tartışmaları ve siyasi kutuplaşma, güveni sarsan unsurlar arasında. Benzer şekilde, avro bölgesinde mali kuralların esnetilmesi, kuzey-güney ayrımını derinleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Gelişmiş ülkelerdeki borç krizi ve yükselen faizler, Türkiye ekonomisi için önemli riskler barındırıyor. Küresel risk iştahının azalması, Türkiye'nin dış borçlanma maliyetlerini artırabilir ve sermaye girişlerini olumsuz etkileyebilir. Ancak Türkiye, son yıllarda çeşitlendirdiği ticaret ortakları ve bölgesel konumu sayesinde kısmen korunabilir. Yine de küresel bir borç krizi, ihracat pazarlarında daralmaya yol açarak Türkiye'nin büyüme hedeflerini zorlaştırabilir. Ayrıca, gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye akımlarındaki dalgalanmalar, TL üzerinde baskı oluşturabilir. Bu nedenle, Türkiye'nin mali disiplini koruması ve dış finansman ihtiyacını azaltıcı yapısal reformları hayata geçirmesi kritik önem taşıyor.
