Gazze Şeridi'nde yaşayan yaklaşık 2,3 milyon Filistinli, Hamas ile İsrail arasında sıkışmış bir yaşam sürdürüyor. ABD'nin arabuluculuğunda sağlanan kırılgan ateşkesin gölgesinde, Hamas'ın sivil yönetimi Filistinli teknokratlara devretme planı, bölge halkının kaderini doğrudan etkiliyor. Bu plan, uluslararası toplumun Gazze'de istikrarı sağlama çabalarının bir parçası olsa da, sahadaki gerçekler oldukça farklı. Ateşkesin 19 Ocak 2024'te yürürlüğe girmesinden bu yana, çatışmalar durmuş olsa da, insani kriz derinleşerek devam ediyor.
Hamas'ın Teknokrat Planı: Sivil Yönetimde Değişim mi, Taktiksel Hamle mi?
Hamas, 2007'den bu yana kontrol ettiği Gazze'de, sivil yönetimi Filistin yönetimine bağlı olmayan bağımsız teknokratlara devretmeyi öngören bir plan üzerinde çalışıyor. Bu plan, ABD'nin ateşkes sonrası Gazze'nin yeniden inşası için öne sürdüğü koşullardan biri olarak biliniyor. Ancak Hamas'ın bu adımı, örgütün askeri kanadını koruma ve siyasi kontrolü elden bırakmama stratejisi olarak yorumlanıyor. Teknokratların atanması, Gazze'de kamu hizmetlerinin yürütülmesini teknik bir zemine oturtmayı hedefliyor; ancak Hamas'ın gölge yönetimi ve güvenlik aygıtı üzerindeki fiili kontrolü sürecek.
Plana göre, yeni sivil yönetim; eğitim, sağlık, altyapı ve sosyal yardımlar gibi temel hizmetleri üstlenecek. Ancak Hamas'ın askeri kanadı olan İzzeddin el-Kassam Tugayları, güvenlik ve savunma alanlarında etkinliğini koruyacak. Bu durum, uluslararası toplumun Gazze'ye yönelik yardımlarında bir değişiklik yaratmayabilir; çünkü birçok ülke, Hamas'ı terör örgütü olarak kabul ediyor ve doğrudan muhatap almıyor. Teknokratlar, Batılı bağışçılar için daha kabul edilebilir bir muhatap olabilir, ancak gerçek güç Hamas'ın elinde kaldıkça bu geçişin sembolik kalması muhtemel.
Gazze'deki bir üniversite profesörü, isminin açıklanmaması kaydıyla yaptığı açıklamada, "Halk, yıllardır süren abluka ve savaşlar nedeniyle yorgun. Herhangi bir değişiklik umut veriyor, ancak aynı aktörlerin gölgede kalmaya devam etmesi, gerçek bir dönüşümün önündeki en büyük engel" ifadelerini kullandı. BM verilerine göre, Gazze nüfusunun yüzde 80'inden fazlası insani yardıma muhtaç durumda ve işsizlik oranı yüzde 50'yi aşıyor.
Kırılgan Ateşkes ve Günlük Yaşam: Abluka Devam Ediyor
ABD'nin arabuluculuğunda Ocak 2024'te sağlanan ateşkes, büyük ölçekli çatışmaları durdurdu ancak Gazze'deki ablukayı sona erdirmedi. İsrail, Havacılık Güvenliği ve askeri operasyonları durdurma taahhüdünde bulunsa da, karadan, havadan ve denizden uyguladığı abluka devam ediyor. Gazze'ye giriş-çıkışlar sadece Refah Sınır Kapısı ve Erez Geçişi ile sınırlı; bu da insani yardımların ve ticari ürünlerin akışını ciddi şekilde kısıtlıyor. Ateşkes sonrasında, günlük yaklaşık 500 kamyon yardımın girmesi planlanırken, uygulamada bu sayının 100'ün altında kaldığı belirtiliyor.
Gazze'de yaşayan bir baba, beş çocuğuyla birlikte bir çadırda yaşadığını ve temel gıda maddelerine erişimin hala çok zor olduğunu aktarıyor. "Savaş bitti deniyor ama biz hala açız, hala ilaç bulamıyoruz" diyen baba, ateşkesin getirdiği umudun yerini hayal kırıklığına bıraktığını ifade ediyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün raporuna göre, Gazze'de evlerini terk etmek zorunda kalan 1,9 milyon kişi var ve bunların bir kısmı halen harabe halindeki okullarda ya da geçici barınaklarda yaşıyor.
Bölgesel güçlerin yaklaşımı da karmaşık. Mısır ve Katar, ateşkesin sürdürülmesi ve insani yardımların ulaştırılması için aktif rol oynarken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, Gazze'nin yeniden inşası için fon sözü vermiş ancak bu fonların Hamas'ın kontrolü dışında kullanılmasını şart koşuyor. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, yaptığı bir açıklamada, "Gazze'nin geleceği, Filistin yönetiminin reforme edilmesine ve bölgeye istikrar getirecek sivil bir yönetim kurulmasına bağlı" demişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Gazze'deki bu gelişmeler, Türkiye'nin Filistin politikası açısından kritik bir döneme işaret ediyor. Türkiye, Hamas ile kurduğu ilişkileri ve Filistin yönetimiyle olan bağlarını dengelemek zorunda. Teknokratların yönetime gelmesi, Türkiye'nin insani yardımlarını daha kolay ulaştırmasına imkan tanıyabilir; ancak Hamas'ın askeri kanadının varlığı, bu yardımların sürdürülebilirliğini tehdit edebilir. Bölgesel olarak, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji hakları ve Mısır ile ilişkileri de Gazze' den bağımsız düşünülemez. Bu süreçte Türkiye'nin arabuluculuk çabalarını artırması ve her iki tarafı da kapsayıcı bir diplomatik dil kullanması, bölgesel istikrar için kilit önem taşımaktadır.
