Gazze Şeridi'nde devam eden çatışmaların ve insani krizin derinleştirdiği travmalarla başa çıkmak için sıra dışı bir yöntem kullanılıyor: kuklalar. Bir sivil toplum girişimi olan Gazze Kukla Tiyatrosu, özellikle kadınları ve çocukları hedef alan bir proje başlattı. Proje kapsamında düzenlenen atölye çalışmalarında katılımcılar kendi kuklalarını yapıyor, hikayeler anlatıyor ve sahneledikleri oyunlarla yaşadıkları korku, kaygı ve kaybı ifade etme fırsatı buluyor. Uzmanlar, bu tür yaratıcı müdahalelerin savaşın ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini hafifletmede etkili olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Gazze'deki kukla tiyatrosu projesi, yaklaşık iki yıl önce Filistinli sanatçı ve terapistler tarafından hayata geçirildi. Projenin temel amacı, savaş ve abluka altında yaşayan topluluklarda yaygın olan travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) belirtilerini azaltmak. Atölyelerde katılımcılar önce kukla yapımını öğreniyor, ardından duygularını ifade eden kısa skeçler hazırlıyor. Çocuklar genellikle aile üyelerini kaybetme, evlerinin yıkılması ve bombalamalardan saklanma deneyimlerini canlandırıyor. Kadınlar ise çoğu kez toplumsal baskı ve çocuklarını koruma mücadelesini oyunlarına taşıyor. Proje koordinatörü Nadia al-Başar, 'Savaşın sesini ve görüntüsünü kuklalarla dönüştürüyoruz. Onlara kontrolü yeniden hissettiriyoruz' diyor.
Gazze'de ruh sağlığı hizmetleri büyük ölçüde yetersiz. Birleşmiş Milletler verilerine göre, bölgede çocukların yaklaşık %70'i TSSB semptonları gösteriyor. Kukla terapisi gibi düşük maliyetli, topluluk temelli müdahaleler bu boşluğu doldurmada kritik rol oynuyor. Atölyeler her hafta farklı mahallelerde düzenleniyor ve gönüllüler eşliğinde ilerliyor. Bugüne kadar 500'den fazla kadın ve çocuk programa katıldı.
Bölgesel ve küresel boyut
Kukla tiyatrosu projesi, yalnızca Gazze'deki bireysel travmaları tedavi etmekle kalmıyor, aynı zamanda bölgedeki çatışmanın uzun vadeli psikolojik etkilerine dikkat çekiyor. Benzer girişimler diğer savaş bölgelerinde de uygulanıyor; Suriyeli mülteci kamplarında tiyatro, Lübnan'da kukla, Ukrayna'da ise müzik terapisi yaygın olarak kullanılıyor. Küresel sağlık örgütleri, bu tür kültürel müdahaleleri geleneksel terapi yöntemlerinin tamamlayıcısı olarak görüyor. Ancak Gazze'deki proje, kalıcı bir ateşkes ve siyasi çözüm olmadan bu terapilerin sadece geçici bir rahatlama sağlayacağı eleştirileriyle de karşılaşıyor. Yine de, proje yetkilileri toplumsal dayanıklılığı güçlendirmenin önemini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Gazze'deki kukla terapisi projesi, Türk dış politikası ve insani yardım stratejisi açısından dikkatle izlenmesi gereken bir girişimdir. Türkiye, Filistin davasına verdiği destek ve bölgedeki insani krizlere yönelik aktif yardım programlarıyla bilinmektedir. Bu tür toplum temelli psikososyal destek projeleri, Türkiye'nin Gazze'deki sivil toplum kuruluşları aracılığıyla destekleyebileceği veya deneyim paylaşımında bulunabileceği bir alanı işaret etmektedir. Ayrıca, benzer travma terapisi projelerinin Türkiye'deki sığınmacı kamplarında da uygulanma potansiyeli bulunmaktadır. Dolayısıyla, bu girişim Türkiye'nin bölgesel yumuşak gücünü ve insani diplomasi kabiliyetini artırma fırsatı sunmaktadır.
