Gazze Şeridi'nde devam eden savaşın gölgesinde, genç Filistinli kadınlar yapay zeka (YZ) teknolojilerini kullanarak yaşadıkları trajedileri görselleştiriyor ve dünyaya anlatıyor. İsrail'in yoğun bombardımanı altında geleneksel medya araçlarına erişim kısıtlı olan bu kadınlar, yapay zeka destekli görsel oluşturma programları sayesinde yıkılan evleri, yerinden edilen aileleri ve kaybettikleri sevdiklerini dijital enstalasyonlara dönüştürüyor. Gazze'deki El-Ezher Üniversitesi mezunu ve bağımsız gazeteci Rima el-Halil, "Sesimizi duyurmak için elimizdeki tek araç bu. Fotoğraf makinelerimiz yok, internet kesintileri var ama yapay zeka ile hayal edebiliyor ve anlatabiliyoruz" diyor.
Yapay zeka ile tanıklık: Görselleştirme ve hafıza
Girişim, Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women) ve yerel sivil toplum kuruluşlarının desteğiyle Ekim 2023'te başlatılan bir atölye programıyla hayat buldu. Şu ana kadar 15-25 yaş aralığında 200'den fazla genç kadın, Midjourney ve DALL-E gibi yapay zeka görsel üretme araçlarını kullanarak savaş öncesi ve sonrası Gazze'nin karşılaştırmalı görüntülerini oluşturdu. Çalışmalar, sosyal medyada yayımlanıyor ve uluslararası sivil toplum kuruluşlarının raporlarında kullanılıyor. Proje koordinatörü Mervan Ebu Salih, "Amaç sadece teknik beceri kazandırmak değil; bu kadınların travmalarını ifade etmelerine ve kolektif bir hafıza oluşturmalarına yardımcı olmak" ifadelerini kullanıyor. Ancak Gazze'de elektrik kesintileri ve sınırlı internet erişimi nedeniyle çevrimiçi eğitimler sık sık aksıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Dijital aktivizmin sınırları
Filistin'de yapay zeka kullanımı yalnızca Gazze ile sınırlı değil. Batı Şeria'da da gençler, işgal altındaki yaşamı belgelemek için benzer araçlara yöneliyor. Ancak İsrail ordusunun hedef aldığı medya ofisleri ve gazeteciler, dijital platformlarda da sansürle karşılaşıyor. Meta ve X (eski Twitter), Filistin yanlısı içerikleri kısıtlama politikaları nedeniyle eleştiriliyor. Öte yandan, küresel kamuoyunda Filistin davasına dikkat çekmek isteyen aktivistler, yapay zeka ürünü görselleri protesto afişlerinde kullanıyor. New York merkezli İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), bu tür çalışmaların savaş suçlarının belgelenmesine katkı sağladığını ancak doğruluk kontrolünün önemine dikkat çekiyor. Özellikle sahte görüntülerin yaygınlaştığı bir dönemde, etik kullanım kuralları belirlenmeye çalışılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Filistin davasına verdiği diplomatik desteğe paralel bir sivil toplum dinamiği olarak öne çıkıyor. Türkiye, Gazze'deki insani krize dikkat çekmek için benzer dijital araçları kullanan girişimleri destekleyebilir. Ayrıca, Türk yazılım firmalarının ve sivil toplum kuruluşlarının, savaş bölgelerinde yapay zeka eğitimi programları geliştirmesi bölgesel etkiyi artırabilir. Ancak, Türkiye'nin kendi sınırları içinde ifade özgürlüğü ve dijital aktivizm konusunda hassasiyetleri bulunuyor; bu nedenle uluslararası platformlarda Filistin yanlısı içeriklerin desteklenmesi, iç politikada dengeli bir yaklaşım gerektiriyor.
