Fransa genelinde binlerce kişi, polis memurlarının silah kullanımı sırasında yasal davrandığının varsayılmasını öngören yasa tasarısını protesto etmek için Pazar günü sokaklara döküldü. Eleştirmenler, tasarıyı "öldürme lisansı" olarak nitelendirerek polisin hesap verebilirliğini ortadan kaldıracağını savunuyor. Başkent Paris başta olmak üzere Lyon, Marsilya, Lille ve Toulouse gibi birçok şehirde düzenlenen yürüyüşlerde göstericiler, "Polis şiddetine hayır", "Adalet istiyoruz" sloganları attı. Protestolar barışçıl geçerken, güvenlik güçleri geniş çaplı önlem aldı.
Yasa Tasarısının İçeriği ve Tartışmalar
Söz konusu yasa tasarısı, Fransa Ulusal Meclisi'nde kabul edilmesinin ardından Senato'ya gönderildi. Tasarının en tartışmalı maddesi, polis memurlarının görevleri sırasında ateşli silah kullanmaları durumunda "iyi niyet" varsayımıyla hareket ettiklerinin kabul edilmesini öngörüyor. Bu düzenleme, polisin silah kullanımı sonrası soruşturmalarda delil yetersizliği nedeniyle yargılanmasının önüne geçmeyi amaçlıyor. Ancak insan hakları örgütleri, bunun polise cezasız kalma imkânı tanıyacağını ve orantısız güç kullanımını artıracağını belirtiyor.
Tasarıya karşı çıkanlar, özellikle 2017'de yapılan yasal değişiklikle polisin silah kullanımının zaten genişletildiğini hatırlatıyor. O dönemde, "ateş etme" yetkisi, polisin hayati tehlike algılaması durumunda genişletilmişti. Yeni tasarının bu yetkiyi daha da korunaklı hale getirdiği ifade ediliyor. Fransa İnsan Hakları Ligi (LDH) ve Amnesty International gibi kuruluşlar, tasarının uluslararası hukuka ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olabileceği uyarısında bulunuyor.
Hükümet yetkilileri ise tasarının polisin moralini yükseltmeyi ve görevini yaparken kendini güvende hissetmesini sağlamayı amaçladığını savunuyor. İçişleri Bakanı Gérald Darmanin, yasa tasarısının "polise yönelik asılsız suçlamaların önüne geçeceğini" söyledi. Ancak muhalefet partileri, tasarının toplumsal huzursuzluğu artıracağını ve polis- halk ilişkilerini zedeleyeceğini dile getiriyor.
Protestoların Siyasi ve Toplumsal Boyutu
Fransa'da son yıllarda polis şiddeti ve ayrımcılık iddiaları sık sık gündeme geliyor. 2020'de George Floyd'un ölümünün ardından dünya çapında yayılan ırkçılık karşıtı protestolar Fransa'ya da sıçramış, ülkede polis şiddeti tartışmaları yeniden alevlenmişti. Özellikle banliyölerde yaşayan göçmen kökenli gençler, polisin kendilerine yönelik ayrımcı tutumundan şikâyetçi. Son yıllarda çok sayıda kişi polisin silah kullanımı sonucu hayatını kaybetti; bu olayların çoğunda polis memurları aklandı veya hafif cezalar aldı.
Protestocular, yasa tasarısının bu tür olayların artmasına yol açacağını düşünüyor. Gösterilerde "Kimse polisin kurşunuyla ölmemeli" yazılı pankartlar taşındı. Ayrıca, tasarının polisin vücut kamerası kullanımını zorunlu kılmaması da eleştiriliyor. Sendikalar ve sivil toplum kuruluşları, polisin hesap verebilirliğini artıracak düzenlemelerin tasarıya eklenmesi çağrısında bulunuyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, "Polisimizin yanındayız, ancak hukuk devleti ilkelerinden de taviz veremeyiz" diyerek denge mesajı vermeye çalıştı. Ancak muhalefet, Macron'un polis sendikalarının baskısı altında olduğunu ve reformları geciktirdiğini savunuyor. Tasarının Senato'daki görüşmeleri önümüzdeki haftalarda devam edecek.
Avrupa ve Küresel Yansımalar
Fransa'daki bu tartışma, Avrupa genelinde polis yetkileri ve güvenlik reformları konusundaki hassasiyeti yansıtıyor. Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı, polisin orantılı güç kullanmasını ve hesap verebilirliğini vurguluyor. Son yıllarda birçok AB ülkesinde polis şiddeti vakaları artış gösterdi; İspanya'da Catalonya bağımsızlık referandumu sırasında polisin sert müdahalesi, Almanya'da ırkçı saldırılar ve aşırı sağın yükselişi, polis reformu tartışmalarını körükledi. Fransa'daki tasarı, diğer ülkelerdeki benzer düzenlemelere örnek teşkil edebilir veya tam tersine, polis yetkilerinin sınırlandırılması yönünde baskı oluşturabilir.
Uluslararası kamuoyu da gelişmeleri yakından takip ediyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, Fransa'ya polis şiddetiyle mücadelede etkili soruşturmalar yürütmesi çağrısında bulundu. Avrupa Konseyi, tasarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 2. ve 3. maddeleriyle uyumlu olması gerektiğini hatırlattı. Fransa'nın bu düzenlemesi, uluslararası alanda itibarını zedeleyebilir ve AB içinde yeni bir tartışma başlatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fransa'daki polis yetkilerini genişleten yasa tasarısı ve protestolar, Türkiye açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye-AB ilişkilerinde insan hakları ve demokrasi başlıkları sürekli gündemde. AB'nin temel haklar konusundaki tutumu, Türkiye'nin reform sürecini etkileyebilir. Ayrıca, Avrupa'da yükselen polis şiddeti ve aşırı sağ, Türk toplumunu da endişelendiriyor; zira Avrupa'da yaşayan Türkler zaman zaman ayrımcı muameleyle karşılaşabiliyor. Fransa'daki gelişmeler, Türkiye'nin Avrupa'daki vatandaşlarının hakları konusunda hassasiyetini artırabilir. Öte yandan, Türkiye kendi iç güvenlik reformlarını tartışırken, Fransa örneği karşılaştırmalı bir perspektif sunuyor.
