Fransa, Almanya ve İngiltere Dışişleri Bakanları, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik saldırıları ile bölge ülkelerine düzenlediği askeri operasyonları sert bir dille kınadı. Üç Avrupalı gücün ortak açıklamasında, Tahran yönetiminin uluslararası hukuku ihlal eden eylemlerinin derhal durdurulması çağrısı yapılırken, İran ile ABD arasında son günlerde karşılıklı saldırıların tırmanması, iki ülke arasında varılan geçici ateşkes anlaşmasının geleceğini belirsizliğe sürükledi.
Diplomatik kriz derinleşiyor: Ortak bildiri ve yaptırım sinyali
Fransa, Almanya ve İngiltere'nin ortak bildirisinde, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nda birkaç ticari gemiye müdahale etmesi ve Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri'ne yönelik insansız hava aracı saldırılarının 'kabul edilemez' olduğu ifade edildi. Bildiride, 'İran'ın bu eylemleri bölgesel istikrarı ve deniz güvenliğini tehdit etmektedir' denilirken, Avrupa Birliği'nin konuyu en üst düzeyde ele alacağı ve olası yaptırımların masada olduğu belirtildi. Özellikle İran'ın balistik füze programı ve bölgesel vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetlerin, bu yaptırımların hedefi olabileceği ifade ediliyor.
Son 48 saat içinde İran Devrim Muhafızları'na ait sürat teknelerinin Hürmüz Boğazı'nda bir Liberya bandıralı tankere el koymaya çalıştığı, ABD Donanması'nın ise buna karşılık olarak İran'ın hava savunma sistemlerini hedef alan bir hava operasyonu düzenlediği bildirildi. Pentagon kaynakları, operasyonun 'caydırıcılık amaçlı' olduğunu ve İran'ın saldırı kabiliyetini geçici olarak zayıflatmayı hedeflediğini açıkladı. İran ise ABD'nin 'provokasyonlarının' meşru müdafaa hakkını kullandıklarını iddia eden bir açıklama yayımladı.
Bölgesel ve küresel boyut: Petrol fiyatları ve tedarik zinciri riski
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. Yaşanan çatışmalar, brent petrol fiyatlarının varil başına 90 doların üzerine çıkmasına neden oldu. Uzmanlar, İran-ABD arasında süren geçici ateşkes anlaşmasının çökmesi halinde, boğazın tamamen kapanma riski olduğunu ve bunun küresel enerji piyasalarında şok dalgası yaratacağını belirtiyor. Ayrıca, Çin ve Hindistan gibi İran'a bağımlı olmayan büyük ithalatçılar bile alternatif tedarik yollarının daralmasıyla etkilenebilir. Avrupa Birliği, enerji güvenliği konusunda acil toplantı kararı alırken, ABD Başkanı'nın Ortadoğu özel temsilcisinin bölgedeki temaslarını hızlandırdığı bildiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimden doğrudan etkileniyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu baskılayabilir. Ayrıca, İran ile komşu olan Türkiye, sınır güvenliği ve göç akınları açısından risk altında. Ankara, hem ABD hem de İran ile diplomatik ilişkilerini dengelemeye çalışırken, bölgede barışın korunması için arabuluculuk rolü üstlenebilir. Ancak İran yaptırımlarının yeniden sıkılaşması, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ithalatını ve iki ülke arasındaki ticareti olumsuz etkileyebilir.
