Kolombiya'nın Santa Marta kentinde bir araya gelen yaklaşık 60 ülkenin bakanları, kömür, petrol ve doğalgazdan adil bir şekilde çıkış yapmanın yollarını arıyor. İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında düzenlenen toplantı, geçen yıl Dubai'deki COP28 iklim zirvesinde alınan "fosil yakıtlardan uzaklaşma" kararının uygulanabilirliğini masaya yatırıyor. Gelişmekte olan ülkelerin enerji dönüşümü için finansman ve teknoloji transferi talepleri ön planda.
Adil Geçiş ve Finansman Krizin Merkezinde
Toplantının ana gündem maddesi, fosil yakıtlara bağımlı ekonomilerin çeşitlendirilmesi ve yeşil enerjiye geçiş sürecinde kimsenin geride bırakılmaması. Özellikle Afrika ve Latin Amerika ülkeleri, iklim değişikliğinden en az sorumlu olanların en ağır bedeli ödediğini vurguluyor. Kolombiya Çevre Bakanı Susana Muhamad, "Geçiş, tarihsel adaletsizlikleri derinleştirmemeli" dedi. Küresel Güney ülkeleri, gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı taahhütlerini yerine getirmesini ve 2030'a kadar yılda 100 milyar dolarlık fonu harekete geçirmesini bekliyor.
Toplantıda ayrıca, yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğinin iki katına çıkarılması hedefleri ele alınıyor. Ancak uzmanlar, mevcut ulusal katkı beyanlarının bu hedeflere ulaşmak için yetersiz olduğunu belirtiyor. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, fosil yakıt tüketimi 2023'te rekor kırarak 80 milyon varil/gün seviyesine ulaştı.
Küresel Boyut: Petrol İhracatçıları ve Çin Dengeleyici Aktörler
Santa Marta toplantısı, fosil yakıt üreticisi ülkeler ile tüketici ülkeler arasındaki gerilimi de gözler önüne seriyor. Suudi Arabistan ve Rusya gibi büyük petrol ihracatçıları, hızlı bir çıkışın küresel enerji piyasalarını istikrarsızlaştırabileceği uyarısında bulunuyor. Çin ise hem dünyanın en büyük karbon salıcısı hem de yenilenebilir enerji yatırımlarında lider konumda. Pekin yönetimi, toplantıda gelişmekte olan ülkelere yeşil teknoloji transferi vaadinde bulunsa da, kömürden çıkış için somut bir takvim sunmaktan kaçınıyor. Avrupa Birliği ise karbon sınır düzenlemesi mekanizmasıyla fosil yakıt kullanımını caydırmayı hedefliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Santa Marta toplantısı, Türkiye'nin enerji politikaları açısından yakından izlenmesi gereken bir süreç. Türkiye, net sıfır hedefini 2053 olarak açıklamış olsa da, fosil yakıt ithalatına bağımlılığı ve yenilenebilir enerji yatırımlarındaki yavaşlık dikkat çekiyor. Toplantıda gelişmekte olan ülkelerin talep ettiği iklim finansmanı ve teknoloji transferi, Türkiye'nin de enerji dönüşümü maliyetini hafifletebilir. Ayrıca, Avrupa Birliği'nin karbon sınır düzenlemesi, Türk ihracatçıları için ek maliyet anlamına geliyor. Bu nedenle Ankara'nın, küresel adil geçiş tartışmalarında aktif rol alması ve ulusal katkı beyanını güçlendirmesi stratejik önem taşıyor.
