ABD Temsilciler Meclisi'nde Perşembe günü yapılan oylamada, ülkenin mahkeme kararı olmadan istihbarat toplamasına olanak tanıyan FISA (Yabancı İstihbarat Gözetimi Yasası) 702. maddesinin kısa süreli uzatılması için yeterli oy sağlanamadı. Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu meclis, Demokratların desteğini alamayınca tasarı reddedildi. Temsilciler Meclisi, aynı gün planlı tatile girerken, söz konusu yetki 19 Nisan Cuma günü sona erecek.
Gelişmenin arka planı
FISA'nın 702. maddesi, ABD istihbarat kurumlarının yurt dışındaki yabancı hedeflerin iletişimlerini mahkeme kararı olmadan toplamasına ve izlemesine izin veriyor. Ancak bu yetki, Amerikan vatandaşlarının da bu gözetim ağına takılması nedeniyle uzun süredir tartışma konusu. Sivil özgürlükler ve mahremiyet savunucuları, yasanın dördüncü değişikliği ihlal ettiğini ve keyfi gözetime yol açtığını savunuyor. Öte yandan, istihbarat yetkilileri ve yasa uygulayıcılar, bu yetkinin terör saldırılarını önleme ve yabancı casusluk faaliyetlerini tespit etmede hayati olduğunu belirtiyor. Son aylarda, özellikle eski Başkan Donald Trump'ın etkisiyle bazı Cumhuriyetçiler, yasanın kötüye kullanıldığını iddia ederek uzatmaya karşı çıktı. Trump, sosyal medya platformu Truth Social'da yaptığı paylaşımlarda, yasanın kendisine karşı siyasi amaçlarla kullanıldığını öne sürdü ve Cumhuriyetçileri uzatmayı reddetmeye çağırdı. Bu çağrı, Temsilciler Meclisi'ndeki Cumhuriyetçi kanatta bölünmeye yol açtı. Nitekim Perşembe günkü oylamada, 19 Cumhuriyetçi, partilerinin çizgisinden saparak uzatmaya karşı oy kullandı. Demokratlar ise, yasanın reforme edilmeden uzatılmasına sıcak bakmadıkları için destek vermedi. Sonuçta, tasarı 193'e karşı 228 oyla reddedildi.
Bölgesel veya küresel boyut
FISA 702'nin sona ermesi, yalnızca ABD iç siyasetini değil, küresel istihbarat paylaşımı ve uluslararası güvenlik işbirliğini de etkileyebilir. Yasa, ABD'nin Five Eyes, NATO ve diğer müttefiklerle istihbarat paylaşımının temel araçlarından biri. Yetkinin kaybı, özellikle terörle mücadele ve siber güvenlik alanında müttefiklerle paylaşılan istihbarat akışını kesintiye uğratabilir. Ayrıca, ABD'nin yurt dışındaki hedeflere yönelik dinleme faaliyetleri durabilir, bu da Çin, Rusya gibi rakiplerle rekabette dezavantaj yaratabilir. Öte yandan, yasanın sona ermesi Avrupa Birliği'ndeki mahremiyet tartışmalarını da etkileyebilir. AB, uzun süredir ABD'nin kitlesel gözetim programlarına karşı çıkıyor ve bu durum, veri koruma anlaşmalarını (Privacy Shield gibi) zora sokuyor. Yetkinin sona ermesi, geçici de olsa AB ile veri aktarımı konusunda bir rahatlama sağlayabilir. Ancak, ABD'nin tek taraflı eylemleri, uluslararası hukuk ve egemenlik ilkeleri bağlamında tartışmalıdır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’de FISA 702'nin süresinin dolması, Türkiye açısından doğrudan bir etki yaratmasa da dolaylı sonuçlar doğurabilir. ABD, bu yetki sayesinde Türkiye’deki terör örgütleri ve istihbarat faaliyetleri hakkında bilgi topluyor olabilir. Yetkinin sona ermesi, özellikle PKK/YPG ve FETÖ gibi yapılarla mücadelede ABD’nin elini zayıflatabilir. Ancak, FISA’nın yeniden düzenlenerek yürürlüğe girmesi muhtemel. Türkiye, ABD ile istihbarat paylaşımında bu tür yasaların etkisini göz önünde bulundurmalı ve kendi ulusal güvenlik önlemlerini bağımsız olarak güçlendirmelidir. Ayrıca, ABD’deki mahremiyet tartışmaları, Türkiye’deki kişisel verilerin korunması ve istihbarat faaliyetlerinin denetimi konusunda örnek teşkil edebilir.
