Filistin yönetimi, 8 Nisan Salı günü dünya genelindeki şirketlere, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) tarafından güncellenen ve işgal altındaki Filistin topraklarındaki yasa dışı İsrail yerleşimleriyle bağlantılı faaliyetleri tespit eden veri tabanında yer alan işletmelerle ilişkilerini gözden geçirme çağrısında bulundu. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre, Filistin Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan yazılı açıklamada, şirketlerin bu veri tabanındaki kayıtlarını dikkate alarak söz konusu işletmelerle olan bağlarını sorgulamaları istendi.
BM Veri Tabanı ve Hukuki Arka Plan
OHCHR tarafından ilk kez 2020 yılında yayımlanan ve düzenli olarak güncellenen veri tabanı, işgal altındaki Batı Şeria'daki İsrail yerleşimlerinde faaliyet gösteren veya bu yerleşimlere hizmet sunan uluslararası şirketleri listeliyor. Söz konusu liste, BM Güvenlik Konseyi'nin 2334 sayılı kararına dayanılarak hazırlanıyor. Bu karar, İsrail'in 1967'den bu yana işgal ettiği topraklardaki yerleşim faaliyetlerinin uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve bu tür faaliyetlerin barışın önünde engel teşkil ettiğini vurguluyor. Veri tabanı, şirketlerin yerleşimlerle olan ticari, finansal veya operasyonel bağlantılarını şeffaflık amacıyla kamuoyuna açıklıyor.
Filistin yönetimi, bu güncellemenin ardından şirketlere yönelik çağrısını yineledi. Açıklamada, uluslararası hukuka saygı duyan tüm şirketlerin, insan hakları ihlallerine dolaylı veya doğrudan katkıda bulunmaktan kaçınmaları gerektiği belirtildi. Filistin, ayrıca, işgal altındaki topraklarda faaliyet gösteren işletmelerle iş yapan şirketlerin, bu eylemlerinin uluslararası alanda yasal ve itibari riskler doğurabileceği uyarısında bulundu.
Uluslararası Tepkiler ve Yerleşim Karşıtı Hareket
BM veri tabanının güncellenmesi, İsrail hükümeti tarafından sert bir şekilde eleştirildi. İsrail, listeyi 'taraflı' ve 'ayrımcı' olmakla suçlayarak, veri tabanının İsrail karşıtı bir kampanyanın parçası olduğunu savunuyor. Buna karşın, Filistin ve insan hakları örgütleri, veri tabanının uluslararası hukukun uygulanması ve şirketlerin sorumluluklarının hatırlatılması açısından hayati olduğunu belirtiyor. Özellikle Avrupa Birliği ülkelerinde ve bazı Asya ekonomilerinde, yerleşimlerle bağlantılı şirketlere yönelik kamuoyu baskısı artıyor. Bazı ülkeler, bu tür şirketlere yönelik yatırım veya tedarik kararlarını gözden geçirme eğiliminde.
Filistin'in çağrısı, sadece devletlere değil, aynı zamanda özel sektöre yönelik bir diplomatik girişim olarak öne çıkıyor. Filistin Dışişleri Bakanlığı, şirketlerin itibari risklerinin yanı sıra, gelecekteki yasal yaptırımlarla karşılaşabileceklerini de hatırlatıyor. Bu bağlamda, özellikle çok uluslu şirketlerin, işgal altındaki topraklardaki faaliyetlerini sorgulaması ve olası insan hakları ihlallerine karışmaktan kaçınması isteniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasını uzun yıllardır destekleyen ve İsrail'in yerleşim politikalarını uluslararası hukuka aykırı olarak nitelendiren bir ülke. Bu çağrı, Türkiye'nin Filistin'e verdiği siyasi desteği pekiştirme fırsatı sunuyor. Türk şirketleri, eğer BM veri tabanında listelenen işletmelerle ticari bağları varsa, bu durum hem uluslararası itibar hem de yasal riskler açısından dikkate alınmalı. Ayrıca, Türkiye'nin bölgesel diplomaside Filistin lehine yürüttüğü girişimler, İslam İşbirliği Teşkilatı gibi platformlarda yankı bulabilir. Ekonomik açıdan, Türk ihracatçıları için İsrail ve Filistin pazarındaki dengeleri gözetmek önem taşıyor.
