Filipinler'in güneyindeki Müslüman çoğunluklu Mindanao adasında, federalizm yanlıları ile İslamcı gruplar arasındaki gerilim, ülkenin barış sürecini zora sokuyor. 2019'da kurulan Bangsamoro Özerk Bölgesi'nde (BARMM) yapılan ilk seçimler, merkezi hükümetin federalizm vaatleri ile Moro İslami Kurtuluş Cephesi'nin (MILF) siyasi talepleri arasında sıkışmış durumda. Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. yönetimi, barış anlaşmasının gerektirdiği federal yapıyı tam olarak uygulamakta isteksiz davranırken, MILF liderliğindeki geçiş hükümeti, 2025 seçimlerine kadar yetkilerinin genişletilmesini istiyor. Bu belirsizlik, bölgede yeni bir çatışma riskini artırıyor.
Bangsamoro Barış Anlaşması'nın Arka Planı
Mindanao adası, onlarca yıldır Moro halkının bağımsızlık mücadelesine sahne oldu. 2014'te imzalanan Kapsamlı Bangsamoro Anlaşması, MILF ile Manila hükümeti arasında ateşkesi sağladı ve 2019'da Bangsamoro Özerk Bölgesi'nin kurulmasıyla sonuçlandı. Ancak anlaşmanın öngördüğü federal geçiş dönemi, merkezi hükümetin direnci nedeniyle tamamlanamadı. BARMM'ın geçiş hükümeti, 2022'de görev süresini 2025'e uzatma kararı aldı; fakat bu karar, bölgedeki bazı siyasi gruplar ve merkezi yönetim tarafından tartışmalı bulunuyor.
MILF, barış anlaşmasının ruhuna uygun olarak federalizm talep ederken, Manila yönetimi daha merkeziyetçi bir yaklaşım sergiliyor. Devlet Başkanı Marcos Jr., göreve geldiğinden bu yana BARMM'a verilen özerkliğin sınırlarını daraltmayı ve bölgedeki silahlı grupların tasfiyesini hızlandırmayı hedefliyor. Bu politika, MILF içindeki radikal kanadı güçlendiriyor.
İslamcı Gruplar ve Radikalleşme Tehlikesi
Bangsamoro bölgesinde yalnızca MILF değil, Ebu Seyyaf, Maute grubu ve Endonezya merkezli Cemaat-i İslamiye gibi radikal İslamcı örgütler de faaliyet gösteriyor. 2017'de Marawi şehrinde yaşanan ve beş ay süren çatışmalar, bölgedeki kırılganlığı gözler önüne sermişti. Son dönemde, özellikle 2023'te Marawi'de düzenlenen bombalı saldırılar, güvenlik endişelerini artırdı.
Uzmanlar, federalizm sürecinin tıkanmasının barış anlaşmasına olan güveni zayıflattığını ve radikal grupların işine yaradığını belirtiyor. MILF liderliği, silahlı unsurlarını dağıtma sürecini yavaşlatarak merkezi hükümete baskı yapmaya çalışıyor. Öte yandan, BARMM'ın ekonomik olarak kalkınamaması ve yoksulluğun derinleşmesi, bölge halkının İslamcı gruplara sempati duymasına yol açabilir.
Seçim Süreci ve Siyasi Belirsizlik
BARMM'de ilk parlamento seçimlerinin 2025'te yapılması planlanıyor. Ancak seçim yasasındaki belirsizlikler ve merkezi hükümetin müdahaleleri, süreci geciktirebilir. MILF, seçimlerin özgür ve adil olması için uluslararası gözlemciler talep ediyor. Filipinler hükümeti ise bölgedeki silahlı grupların siyasi sürece entegre edilmesi konusunda isteksiz.
Bu gerilim, yalnızca Filipinler'in iç meselesi değil; aynı zamanda Güneydoğu Asya'da istikrarı etkileyebilecek bir potansiyele sahip. Mindanao, stratejik konumu nedeniyle hem Çin hem de ABD'nin ilgi alanında. Bölgedeki istikrarsızlık, Güney Çin Denizi'ndeki jeopolitik rekabeti de etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Filipinler'deki Bangsamoro barış süreci, Türkiye'nin Güneydoğu Asya'daki diplomatik ve insani etkisi açısından önem taşıyor. Türkiye, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) çerçevesinde Moro halkına yönelik insani yardımlar ve barış müzakerelerinde kolaylaştırıcı rol üstlenmişti. Ankara, bölgedeki Müslüman toplumla tarihsel ve kültürel bağlarını kullanarak yumuşak güç politikası izliyor. Barış sürecinin sekteye uğraması, Türkiye'nin arabuluculuk girişimlerini zayıflatabilir ve bölgede radikal grupların güç kazanması, Türkiye'nin terörle mücadele stratejisine dolaylı etki edebilir. Ayrıca, Filipinler ile savunma sanayii işbirliği ve ticari ilişkiler, istikrarsızlıktan olumsuz etkilenebilir.
