Filipinler'in kuzeyindeki Luzon Adası'nda 27 Temmuz 2022'de meydana gelen 7 büyüklüğündeki deprem, en az 61 kişinin ölümüne ve yüzlerce kişinin yaralanmasına yol açarken, depremin yarattığı 'kıyı yükselmesi' (coastal uplift) olgusu deniz dibinin bazı bölgelerde 2 metreye kadar yükselmesine neden oldu. Olay, mercan resiflerini açığa çıkararak deniz canlılarının toplu ölümüne yol açtı. Yerel halk, kıyı şeridinin bazı yerlerde 200 metreye kadar uzadığını bildirdi.
Depremin jeolojik etkileri
Deprem, Filipinler'in en büyük adası olan Luzon'da, özellikle Abra eyaletinde yoğun yıkıma neden oldu. Filipinler Jeofizik ve Astronomi Hizmetleri Dairesi (PHIVOLCS) tarafından yapılan açıklamada, depremin neden olduğu 'kıyı yükselmesi'nin ender görülen bir jeolojik olay olduğu belirtildi. PHIVOLCS Genel Müdürü Renato Solidum, 'Bu tür bir yükselme, depremin hemen ardından meydana gelir ve deniz tabanındaki fay hareketlerine bağlıdır. Bu olayda, deniz tabanı 1 ila 2 metre arasında yükseldi' dedi. Yükselen deniz dibi, mercan kayalıklarını ve deniz çayırlarını tamamen açığa çıkardı; bu durum bölgedeki deniz ekosistemi için büyük bir tehdit oluşturuyor.
Yerel yetkililer, kıyı şeridinin genişlemesi nedeniyle birçok balıkçı teknesinin karaya oturduğunu ve deniz canlılarının kuruyarak öldüğünü kaydetti. Abra eyaletinde yaşayan bir balıkçı, 'Eskiden teknelerimizi bağladığımız yer şimdi kuru toprak. Deniz aniden çekildi ve çok sayıda ölü balık gördük' ifadelerini kullandı. Olay, bölgede kısa vadede balıkçılık faaliyetlerini durma noktasına getirdi.
Bölgesel ve küresel boyut
Filipinler, Pasifik Ateş Çemberi (Ring of Fire) olarak bilinen aktif deprem kuşağında yer alıyor ve ülke sık sık yıkıcı depremlerle sarsılıyor. Uzmanlar, iklim değişikliğinin deniz seviyesinin yükselmesine neden olduğu bir dönemde, bu tür jeolojik olayların kıyı bölgelerindeki kırılgan ekosistemleri daha da hassas hale getirebileceği uyarısında bulunuyor. Dünya genelinde deniz dibi yükselmesi olayları nadir olmakla birlikte, benzer durumlar 2016'da Yeni Zelanda'da ve 2011'de Japonya'daki Tohoku depreminde de gözlemlenmişti.
Filipinler hükümeti, depremin ardından bölgede olağanüstü hal ilan ederken, yardım çalışmaları devam ediyor. Birleşmiş Milletler ve uluslararası yardım kuruluşları bölgeye insani yardım göndermeye başladı. Ancak depremin ekosistem üzerindeki uzun vadeli etkilerinin araştırılması için bilimsel çalışmaların süreceği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Filipinler'deki bu deprem, Türkiye'nin de içinde bulunduğu deprem riski yüksek ülkeler için önemli bir hatırlatma niteliği taşıyor. Türkiye, 2023'teki Kahramanmaraş depremlerinin ardından benzer jeolojik olaylarla karşılaşma olasılığını değerlendirmelidir. 'Kıyı yükselmesi' gibi olaylar, özellikle Akdeniz ve Ege kıyılarında meydana gelebilecek bir depremde Türkiye'nin kıyı ekosistemini ve ekonomisini etkileyebilir. Ayrıca, Filipinler'deki arama kurtarma ve afet yönetimi deneyimleri, AFAD ve diğer kurumlar için ders niteliğindedir. Bu tür jeolojik afetlerin uluslararası işbirliğini gerektirdiği ve Türkiye'nin bu alandaki bilgi paylaşımına katkı sağlaması önemlidir.
