Petrol fiyatlarındaki hızlı yükseliş, Asya'nın en kırılgan para birimlerinden Filipin pezosunu (PHP) tüm zamanların en düşük seviyesine itti. Filipin Merkez Bankası (BSP), dolar karşısında 59.00 seviyesini aşan kurla birlikte piyasaya müdahale sinyali verirken, ülkenin ithalat faturası ve cari açığı üzerindeki baskı giderek artıyor. Ekonomistler, Manila yönetiminin önümüzdeki dönemde faiz artırımı veya döviz rezervlerini kullanma seçeneklerini masaya yatırabileceğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Filipin pezosu, 22 Kasım 2024 itibarıyla dolar karşısında 59.10 seviyesine gerileyerek Nisan 2023'te kırılan 58.90'lık önceki rekoru geride bıraktı. Düşüşte, küresel enerji fiyatlarındaki artışın yanı sıra ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirimlerini erteleyebileceği beklentisi de etkili oldu. Petrol ithalatçısı bir ülke olan Filipinler, Brent petrolün varil fiyatının 85 doların üzerinde seyretmesi nedeniyle döviz talebinde belirgin bir artış yaşadı. Ülkenin ticaret açığı Ekim ayında 4.2 milyar dolara yükselirken, enerji ithalatı toplam ithalatın yüzde 15'ini oluşturuyor. BSP yetkilileri, "kurlarda aşırı oynaklığa izin vermeyeceklerini" belirtmekle birlikte, doğrudan müdahale yerine faiz politikasını tercih edeceklerini ima etti. Geçen hafta 6.75 seviyesinde bulunan politika faizinin, Aralık toplantısında 25 baz puan artırılabileceği konuşuluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Filipin pezosundaki çöküş, gelişmekte olan ülkelerin artan enerji maliyetleri karşısındaki kırılganlığını bir kez daha gözler önüne seriyor. Hindistan rupisi, Endonezya rupiahı ve Tayland bahtı da petrol ithalat bağımlılığı nedeniyle benzer baskı altında. Öte yandan, Güneydoğu Asya Merkez Bankaları, para birimlerini korumak için faiz artırımı ve rezerv kullanımı arasında gidip geliyor. IMF, bu ay yayımladığı raporda, petrol fiyatlarının 2025'te ortalama 82 dolarda kalması halinde Filipinler'in cari açığının GSYH'nin yüzde 2.5'ine ulaşabileceği uyarısında bulundu. Küresel ölçekte ise, Çin'in talebindeki yavaşlama ve OPEC+'nın üretim kısıntıları petrol fiyatlarını desteklerken, gelişmekte olan piyasalardan portföy çıkışları hızlanıyor. Filipinler özelinde, ülkenin döviz rezervleri 98 milyar dolar seviyesinde olup, kısa vadeli dış borçlarının 1.5 katını karşılıyor; bu durum BSP'ye belirli bir müdahale alanı sağlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Filipin pezosundaki düşüş, Türkiye için enerji ithalatçısı ülkelerin ortak kırılganlığını hatırlatıyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'nin cari açığı ve enflasyonu üzerinde benzer baskı yaratabilir. Ancak Türkiye, Filipinler'in aksine daha geniş bir döviz rezervine ve Merkez Bankası'nın faiz politikasında daha agresif adımlar atma kapasitesine sahip. Yine de, gelişmekte olan ülkelere yönelik küresel risk iştahı azalırsa, Türk lirası da benzer baskılarla karşılaşabilir. Bu durum, Türkiye'nin enerji ithalatını çeşitlendirme ve yerli üretim kapasitesini artırma ihtiyacını bir kez daha vurguluyor.
