ABD Teksas Batı Bölgesi Federal Bölge Yargıcı David Hittner, Salı günü verdiği kararla, 2023'te yürürlüğe giren ve drag gösterilerini kısıtlamayı amaçlayan Senato Yasa Tasarısı 12'yi (SB 12) iptal etti. Kararında ünlü country müzik yıldızı Dolly Parton'a atıfta bulunan Hittner, yasanın anayasanın ifade özgürlüğünü düzenleyen Birinci Değişiklik'ini ihlal ettiğini belirtti. Parton'un "gösterişli bir cinsellik sembolü" olduğunu vurgulayan yargıç, yasanın belirsiz ifadelerle drag sanatçılarını hedef aldığını ve bunun ayrımcılık yarattığını ifade etti.
Yasanın Arka Planı ve İptal Gerekçesi
SB 12, Mart 2023'te Teksas Valisi Greg Abbott tarafından imzalanarak yürürlüğe girmişti. Yasa, "cinsel içerikli performanslar"ın çocukların bulunduğu mekânlarda sergilenmesini yasaklıyor ve drag gösterilerini bu kapsamda değerlendiriyordu. Yasa, drag sanatçılarını ve LGBTQ+ topluluğunu hedef alan geniş bir tanım içeriyordu. Yargıç Hittner, kararında yasanın "aşırı geniş" ve "muğlak" olduğunu, sanatçıların neyin yasak olduğunu önceden kestiremediğini belirtti. Dolly Parton örneği üzerinden, Parton'un sahne kıyafetlerinin ve performans tarzının da benzer şekilde "cinsel içerikli" olarak yorumlanabileceğini, ancak bunun sanatsal bir ifade olduğunu vurguladı. Hittner, "Parton gibi bir sanatçının performansı da bu yasa kapsamında değerlendirilebilir mi? Eğer öyleyse, bu yasa Birinci Değişiklik'i ihlal eder" dedi.
Karar, Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) ve diğer hak savunucusu grupların açtığı davalar sonucunda alındı. ACLU Teksas şubesi, kararı "ifade özgürlüğü ve LGBTQ+ hakları için büyük bir zafer" olarak nitelendirdi. Teksas Başsavcısı'nın ofisi ise karara itiraz edeceğini açıkladı. Yasa, yürürlüğe girdiği günden bu yana tartışmalara yol açmış, birçok drag etkinliği iptal edilmiş veya başka eyaletlere taşınmıştı. Karar, ülke genelinde benzer yasaları olan diğer eyaletler için de emsal teşkil edebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'de son yıllarda eyalet düzeyinde drag gösterilerini kısıtlayan yasalar artış gösterdi. 2023 itibarıyla en az 15 eyalette benzer yasalar çıkarıldı veya teklif edildi. Bu yasalar, genellikle muhafazakâr grupların "çocukları koruma" söylemiyle desteklenirken, LGBTQ+ hakları savunucuları tarafından ayrımcılık ve ifade özgürlüğü ihlali olarak görülüyor. Teksas'taki karar, federal yargının bu tür yasalara karşı duruşunu göstermesi açısından önemli. Öte yandan, karar, ABD'de kültürel savaşların derinleştiği bir dönemde geldi. 2024 seçimleri öncesinde LGBTQ+ hakları ve ifade özgürlüğü, siyasi tartışmaların merkezinde yer alıyor. Dolly Parton'un atıf yapılması, ünlü sanatçının geniş kesimlerce sevilen bir figür olması nedeniyle kararın kamuoyundaki yankısını artırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de drag gösterileri ve LGBTQ+ etkinlikleri zaman zaman yasal ve toplumsal engellerle karşılaşıyor. Ancak ABD'deki bu karar, ifade özgürlüğü ve sanatsal ifade konusunda uluslararası bir emsal oluşturuyor. Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde doğrudan bir etkisi olmasa da, küresel insan hakları ve demokrasi söylemi açısından önemli. Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve uluslararası sözleşmeler çerçevesinde ifade özgürlüğünü korumakla yükümlü. Bu tür gelişmeler, Türkiye'deki sivil toplum kuruluşları ve hak savunucuları için referans niteliği taşıyabilir. Ayrıca, ABD'deki kültürel ve hukuki tartışmalar, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde zaman zaman gündeme gelen değerler farklılıklarını da yansıtıyor.
