ABD'de federal hükümetin bilimsel araştırmalara ve halk sağlığına yaptığı yatırımlar sayesinde ortalama yaşam süresi 1900'lerin başından bu yana iki katına çıktı. Ancak uzmanlar, mevcut bütçe kesintileri ve fonlamadaki daralmaların bu kazanımları tersine çevirme riski taşıdığını belirtiyor. Kongre'deki tartışmalar ve federal harcamalardaki kısıtlamalar, özellikle araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) alanındaki ilerlemeleri sekteye uğratabilir.
Bilimsel yatırımların tarihsel başarısı
20. yüzyılın başında ABD'de ortalama yaşam süresi 47 yıl civarındayken, günümüzde 79 yıla ulaştı. Bu artışın büyük bir kısmı, federal fonlarla desteklenen aşı geliştirme, antibiyotik keşifleri, kanser tedavileri ve halk sağlığı müdahaleleri sayesinde gerçekleşti. Örneğin, Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) bütçesinin bir kısmıyla finanse edilen araştırmalar, kalp hastalıklarından HIV/AIDS'e kadar birçok alanda ölüm oranlarını dramatik biçimde düşürdü. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ise salgın hastalıkları kontrol altına alarak toplum sağlığını korudu.
Ancak son yıllarda federal bütçede bilime ayrılan payın azalması, araştırmacılar arasında endişe yaratıyor. Biden yönetiminin CHIPS ve Bilim Yasası ile yarı iletken ve ileri teknoloji alanlarında yatırım yapmasına rağmen, yıllık bütçe müzakerelerinde NIH ve NSF (Ulusal Bilim Vakfı) fonlarının kesintiye uğraması sıkça gündeme geliyor.
Küresel etkiler ve rekabet boyutu
ABD'nin bilimsel liderliği, diğer ülkelerin de benzer alanlara yatırım yapmasını teşvik ediyor. Ancak federal fonlamadaki azalma, ABD'yi bu alanda zayıflatabilir. Özellikle Çin, yapay zeka, biyoteknoloji ve uzay araştırmalarında Avrupa'yı geride bırakarak ABD ile rekabeti kızıştırıyor. Avrupa Birliği de Horizon Europe programı gibi girişimlerle inovasyonu destekliyor. ABD'deki bütçe kesintileri, üniversitelerin ve araştırma kurumlarının uluslararası işbirliklerini olumsuz etkileyebilir, pandemi ve iklim değişikliği gibi küresel sorunlara karşı ortak mücadeleyi zayıflatabilir.
Ayrıca, özel sektörün Ar-Ge harcamaları artsa da, federal fonlama temel bilim araştırmaları için kritik önem taşıyor. Özel sektör genellikle kısa vadeli kâr getirecek projelere yönelirken, devlet desteği uzun vadeli ve yüksek riskli araştırmaların sürdürülebilirliğini sağlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki federal bütçe kesintileri doğrudan Türkiye'yi etkilemese de, küresel bilimsel işbirlikleri ve teknoloji transferleri açısından önemli sinyaller taşıyor. ABD'nin araştırma fonlarını azaltması, Türkiye'nin ortak projelerde yer alma ve bilgi paylaşımı fırsatlarını daraltabilir. Ayrıca, ABD'nin sağlık ve teknoloji alanındaki liderliğinin zayıflaması, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin kendi Ar-Ge kapasitelerini artırma ihtiyacını vurguluyor. TÜBİTAK ve üniversitelerin, ulusal bilim politikalarını güçlendirerek dışa bağımlılığı azaltması gerekiyor. Yenilenebilir enerji, iklim değişikliği ve salgın hastalıklarla mücadelede Türkiye, kendi kaynaklarını etkin kullanmalı ve alternatif işbirlikleri aramalıdır.
