ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), geçtiğimiz hafta sonunda Meksika'nın Culiacan kentinde bulunan Taylor Farms tesisine nihayet bir denetim ekibi gönderdi. Bu tesis, geçtiğimiz aylarda ABD genelinde binlerce kişiyi etkileyen ve şiddetli ishal, kramp ve dehidratasyona yol açan Cyclospora paraziti salgınının kaynağı olarak gösteriliyor. Ancak eski sağlık yetkilileri ve gıda güvenliği uzmanları, ajansın bu denetimi çok daha önce yapması gerektiğini, gecikmenin halk sağlığını riske attığını ve uluslararası gıda denetim mekanizmalarındaki zafiyetleri ortaya koyduğunu belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı
Salgın ilk olarak Nisan 2024'te ABD'nin Ortabatı eyaletlerinde ortaya çıkmış, hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ile FDA'nın ortak yürüttüğü soruşturma sonucunda vakaların taze mısır ve kişniş tüketimiyle bağlantılı olduğu belirlenmişti. İz sürme çalışmaları, ürünlerin Taylor Farms'ın Meksika'daki tesisinden geldiğini işaret etmişti. Ancak FDA, denetim ekibini göndermek için aylarca beklemiş; bu süre zarfında salgın 25 eyalete yayılarak 600'den fazla kişiyi etkilemiş, 30'dan fazla kişi hastaneye kaldırılmıştı.
Eski FDA yetkililerinden Dr. Sarah Klein, "Bir tesisten kaynaklanan salgın tespit edildiğinde, denetim ekibinin en geç iki hafta içinde orada olması gerekir. Bu gecikme, ajansın yurtdışındaki gıda üreticilerini denetleme konusundaki yetersizliğini gösteriyor" dedi. Taylor Farms, salgının ardından ürünlerini geri çağırmış ve tesiste temizlik yaptığını duyurmuştu. Ancak uzmanlar, FDA'nın denetim yapmadan ürünlerin tekrar pazara sürülmesinin riskli olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu olay, küresel gıda tedarik zincirlerindeki denetim açığını bir kez daha gözler önüne seriyor. ABD, gıdalarının yaklaşık %15'ini ithal ediyor; bu oran taze meyve ve sebzelerde %50'ye ulaşıyor. FDA'nın yurtdışındaki tesisleri denetleme kapasitesi sınırlı; ajans, yılda yalnızca 10.000 yabancı tesisten 1.000'ini denetleyebiliyor. Kasım 2024'te yayınlanan bir rapor, FDA'nın yabancı denetimlerinin %30 oranında azaldığını ortaya koymuştu.
Meksika, ABD'nin en büyük taze gıda tedarikçisi konumunda; ancak ülkedeki küçük üreticilerin hijyen standartları sıklıkla tartışma konusu oluyor. Taylor Farms gibi büyük şirketlerin bile denetimlerden geçmeden ürünlerini satabilmesi, tüketici güvenini sarsıyor. ABD'de bazı senatörler, FDA'nın bütçesinin artırılarak denetim sayısının çoğaltılmasını ve uydu takibi gibi teknolojilerin kullanılmasını öneriyor. Öte yandan, Meksika hükümeti de kendi denetim mekanizmalarını güçlendirmek için adımlar atıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarım ve gıda ihracatında önemli bir oyuncu; özellikle Avrupa Birliği ve Orta Doğu pazarlarına taze meyve ve sebze ihraç ediyor. Bu olay, Türkiye'nin gıda güvenliği standartlarını ve denetim mekanizmalarını gözden geçirmesi gerektiğini hatırlatıyor. Türkiye'nin ihracat yaptığı ülkelerdeki gıda güvenliği krizleri, Türk ürünlerine yönelik güveni zedeleyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi iç pazarında da benzer bir salgın yaşanmaması için üretim tesislerinin düzenli denetlenmesi ve uluslararası standartlara uyumun sağlanması kritik. Türkiye, bu alanda AB mevzuatına uyum çalışmalarını sürdürüyor; ancak denetim kapasitesinin artırılması ve teknolojik altyapının güçlendirilmesi gerekiyor.
