İsrail medyası, önerilen uluslararası Gazze istikrar gücüne Fas'ın katılımıyla ilgili olarak, Fas ordusuna mensup temsilcilerin İsrail'in güneyine ulaştığını duyurdu. İsrail kamu yayıncısı Kan'ın haberine göre, söz konusu heyet, Gazze Şeridi'nde ateşkes sonrası oluşturulması planlanan çok uluslu güç kapsamında ön keşif ve koordinasyon çalışmaları yürütüyor. Fas yönetiminden konuya ilişkin resmi bir açıklama gelmezken, gelişme Arap dünyasında farklı yorumlara yol açtı. İsrail ile ilişkilerini 2020'de normalleştiren Fas'ın, Filistin meselesindeki geleneksel duruşuyla çelişen bu adımı, bölgesel dengeleri yeniden şekillendirebilir.
Gelişmenin arka planı: Normalleşme ve istikrar gücü planları
Fas, 2020 yılında ABD'nin arabuluculuğuyla İsrail ile ilişkilerini normalleştiren Arap ülkeleri arasında yer alıyor. Rabat yönetimi, Batı Sahra üzerindeki egemenlik iddiasına ABD desteği karşılığında İsrail'le diplomatik bağlar kurmuştu. O tarihten bu yana iki ülke arasında askeri, istihbarat ve ticari alanlarda işbirliği artarak devam ediyor. Özellikle Fas istihbaratının İsrail'le ortak operasyonlar yürüttüğü biliniyor.
Gazze'de kalıcı bir ateşkes sağlanması halinde uygulanması düşünülen uluslararası istikrar gücü fikri, ABD ve bazı Avrupa ülkeleri tarafından destekleniyor. Bu gücün, Hamas'ın kontrolünden çıkarılan bölgelerde güvenliği sağlaması, insani yardım koridorlarını açık tutması ve Filistin Yönetimi'nin yeniden yapılanmasına zemin hazırlaması öngörülüyor. Fas'ın bu güce asker veya teknik personel katkısı sunması, İsrail'le ilişkilerini derinleştirirken Arap kamuoyunda tepki çekme riski taşıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Arap dünyasında kırılma mı?
Fas'ın bu hamlesi, İsrail'le normalleşme sürecini Filistin meselesi şartına bağlamayan ilk Arap ülkesi olarak bilinen BAE ve Bahreyn'den sonra, Fas'ın da doğrudan güvenlik işbirliğine yöneldiğini gösteriyor. Ancak Fas, Filistin davasına verdiği geleneksel destekle tanınan bir ülke. Bu nedenle, özellikle Kuzey Afrika ve Mağrip bölgesinde, Cezayir'in başını çektiği muhalif sesler yükselebilir. Cezayir, Fas'ı 'Filistin davasına ihanetle' suçlayabilir ve bu durum iki ülke arasındaki gerilimi daha da tırmandırabilir.
Öte yandan Mısır ve Ürdün gibi İsrail'le barış anlaşması olan ülkeler, bu gelişmeyi temkinli karşılıyor. Mısır, Gazze'nin yeniden inşasında kendi güvenlik çıkarlarını ön planda tutarken, doğrudan bir istikrar gücünde yer almaktan kaçınıyor. ABD'nin bölgedeki ortakları arasında koordinasyonu artırma çabası, Suudi Arabistan'ın da normalleşme sürecini hızlandırmasına etki edebilir. Ancak Suudi Arabistan, henüz İsrail'le resmi ilişki kurmamış olup, Filistin devleti kurulmadan adım atmayacağını açıklamıştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Gazze'de kalıcı ateşkes ve iki devletli çözüm temelinde bir barış sürecini destekliyor. Fas'ın İsrail'le askeri işbirliğini Gazze'ye taşıması, Ankara'nın bölgedeki etkisini sınırlayabilecek bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Türkiye, özellikle Hamas ile ilişkileri ve Filistin davasına verdiği destek nedeniyle bu tür girişimlere mesafeli yaklaşabilir. Öte yandan, Türkiye'nin Katar ve Mısır'la birlikte yürüttüğü arabuluculuk çabaları, böyle bir uluslararası gücün meşruiyetini ve işlevselliğini etkileyebilir. Ankara'nın önceliği, Gazze'de Filistin yönetiminin egemenliğini esas alan, dış müdahaleyi minimumda tutan bir çözüm olmalıdır. Bu nedenle Fas'ın adımı, Türkiye'nin bölge politikasında yeni denklemleri gözden geçirmesini gerektirebilir.
