Fas'ta 8 Eylül 2021'de yapılan genel seçimlerin kesin olmayan sonuçlarına göre, Kraliyet ailesine yakınlığıyla bilinen Özgünlük ve Modernite Partisi (PAM), 395 sandalyeli parlamento seçimlerinde 97 sandalye kazanarak birinci parti konumuna yükseldi. Seçimlere katılım oranı ise yüzde 38'de kaldı. Bu sonuçlar, ülkedeki geleneksel İslamcı partinin gerilemesi ve kraliyet yanlısı partinin yükselişi olarak yorumlanıyor. Seçim, Fas'ın siyasi dengelerini ve gelecekteki hükümet yapısını şekillendirecek.
Seçim Sonuçları ve Siyasi Arka Plan
Fas'ta yapılan genel seçimler, ülkenin siyasi tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor. 395 sandalyeli Temsilciler Meclisi için yapılan seçimlerde, Özgünlük ve Modernite Partisi (PAM) yüzde 24,6 oy oranıyla 97 sandalye kazandı. Böylece PAM, 2011 seçimlerinde birinci çıkan Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (PJD) önüne geçmiş oldu. PJD ise bu seçimde 125 sandalyeden 13'e düşerek büyük bir hezimet yaşadı. Bu sonuç, Fas'ta İslamcı siyasetin gerilemesi ve kraliyet yanlısı partilerin güçlenmesi olarak değerlendiriliyor.
Seçimlere katılım oranının yüzde 38'de kalması, halkın siyasete olan ilgisizliğini ve mevcut siyasi yapıya duyulan güvensizliği yansıtıyor. 2016 seçimlerinde katılım yüzde 43 iken, bu düşüş dikkat çekici. Özellikle genç nüfusun ve kentsel bölgelerde yaşayan seçmenlerin sandığa gitmemesi, siyasi partilere yönelik eleştirileri artırıyor. Seçim sonuçlarının ardından PAM lideri, kraliyetle yakın ilişkileri olan Aziz Akhannouch, başbakanlık koltuğuna oturmaya hazırlanıyor. Akhannouch, aynı zamanda ülkenin en zengin iş insanlarından biri ve Kral VI. Muhammed'in yakın çevresinde yer alıyor.
Seçimlerin ardından PJD, sonuçları kabul etmekle birlikte usulsüzlük iddialarında bulundu. Ancak uluslararası gözlemciler, seçimlerin genel olarak adil geçtiğini ve ciddi bir ihlal tespit edilmediğini belirtti. Fas'ta monarşi, siyasi süreç üzerinde belirleyici bir role sahip. Kral, başbakanı atama ve kritik kararlarda son sözü söyleme yetkisine sahip. Bu nedenle PAM'ın zaferi, kraliyetin siyasi alandaki etkisini pekiştirmesi olarak yorumlanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Fas, Kuzey Afrika'nın önemli bir aktörü ve Batı ile Arap dünyası arasında köprü konumunda. Seçim sonuçları, bölgesel dengeler açısından da önem taşıyor. Son yıllarda Fas, Batı Sahra meselesi, İsrail ile normalleşme ve Afrika'daki etkisiyle dikkat çekiyor. PAM'ın iktidara gelmesi, bu politikaların devamı anlamına gelebilir. Özellikle ekonomik reformlar ve yatırım ortamının iyileştirilmesi konusunda PAM'ın iş dünyasıyla yakın ilişkileri, ülkeye yabancı yatırım çekilmesini kolaylaştırabilir. Ancak sosyal adaletsizlik ve genç işsizliği gibi sorunlar, yeni hükümetin en büyük sınavı olacak.
Fas, Afrika Birliği'ne geri dönüşü ve bölgesel arabuluculuk girişimleriyle son yıllarda dış politikada aktif bir rol izliyor. PAM'ın seçim zaferi, bu aktif diplomasinin süreceğini gösteriyor. Ayrıca Fas, Avrupa Birliği ile yakın ilişkilerini sürdürürken, ABD ve Körfez ülkeleriyle de stratejik ortaklıklarını güçlendiriyor. Seçim sonuçları, Batı'nın Fas'taki istikrarı koruma yönündeki beklentileriyle uyumlu. İslamcı partilerin bölgedeki gerilemesi, Mısır ve Tunus gibi ülkelerdeki benzer eğilimlerle paralellik gösteriyor.
Öte yandan, katılım oranının düşüklüğü, Fas'ta siyasi sisteme duyulan güvenin azaldığını gösteriyor. Bu durum, uzun vadede istikrarı tehdit edebilir. Genç nüfusun beklentileri ve ekonomik zorluklar, yeni hükümetin öncelikli gündem maddeleri arasında yer alıyor. PAM'ın ekonomik liberalizasyon ve reform vaatleri, halkın desteğini kazanmak için kritik önemde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fas'ta kraliyet yanlısı PAM'ın seçim zaferi, Türkiye'nin Kuzey Afrika politikası açısından dikkatle izlenmeli. Türkiye, son yıllarda Fas ile ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor; ancak Fas'ın Batı Sahra konusundaki tutumu ve İsrail ile normalleşme süreci, Ankara'nın bölgesel dengeleri yeniden değerlendirmesini gerektiriyor. PAM'ın iş dünyasıyla yakın ilişkileri, Türk yatırımcılar için fırsatlar sunabilir. Ayrıca Fas'ın istikrarı, Akdeniz ve Afrika'daki güvenlik dengeleri açısından Türkiye için önemli. Türkiye, Fas ile ekonomik iş birliğini artırarak bölgedeki etkisini güçlendirebilir. Ancak İslamcı partilerin gerilemesi, Türkiye'nin bölgedeki benzer siyasi hareketlerle olan ilişkilerini de etkileyebilir. Bu sonuç, Türkiye'nin Fas'a yönelik politikasında pragmatik bir yaklaşım benimsemesini gerektiriyor.
