Fas Kralı VI. Muhammed'in yayımladığı kraliyet kararnamesiyle Fatima Zahra El Mansouri, yeni kabineyi kurmakla görevlendirildi. El Mansouri, bu göreve getirilen ilk kadın olarak Fas siyasi tarihine geçti. Kararname uyarınca El Mansouri, diğer siyasi gruplarla muhtemelen bir koalisyon hükümeti kuracak. Görevlendirme, 10 Eylül 2021'de yapılan genel seçimlerin ardından gerçekleşti; seçimlerde El Mansouri'nin lideri olduğu İstiklal Partisi (Istiqlal) en fazla sandalyeyi kazanmıştı.
Gelişmenin Arka Planı
Fas'ta 10 Eylül 2021'de yapılan genel seçimler, siyasi dengeleri önemli ölçüde değiştirdi. On yıldır iktidarda olan Adalet ve Kalkınma Partisi (PJD) büyük bir yenilgi aldı; 395 sandalyeli Temsilciler Meclisi'nde yalnızca 13 sandalye kazanabildi. Buna karşılık, İstiklal Partisi 81 sandalye ile birinci parti oldu. Kral VI. Muhammed, anayasal yetkisi çerçevesinde hükümeti kurma görevini seçimlerde en çok sandalye kazanan partinin liderine verdi ve böylece Fatima Zahra El Mansouri'yi başbakan olarak atadı. El Mansouri, 2013-2017 yılları arasında Turizm Bakanlığı yapmış, 2017'den bu yana da İstiklal Partisi'nin genel başkanlığını yürütüyordu.
Yeni hükümetin kurulması süreci, diğer partilerle koalisyon görüşmelerini gerektiriyor. İstiklal Partisi'nin 81 sandalyesi tek başına çoğunluk için yeterli değil; bu nedenle Ulusal Bağımsızlar Birliği (RNI) ve Halkın Güçleri ve Demokrasi Partisi (MP) gibi partilerle ittifak arayışları sürüyor. Koalisyon ortaklarının belirlenmesiyle birlikte kabinenin yapısı netleşecek. El Mansouri'nin öncelikli gündem maddeleri arasında ekonomik toparlanma, işsizlikle mücadele ve pandemi sonrası sosyal politikalar yer alıyor.
El Mansouri'nin atanması, Fas'ta kadınların siyasi temsili açısından da bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Daha önce kadınlar çeşitli bakanlık görevlerinde bulunmuş olsa da, başbakanlık makamına ilk kez bir kadın getirildi. Bu gelişme, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'da kadın liderliğinin yükselişi bağlamında sembolik bir önem taşıyor. Ancak Fas'ta hükümetin yetkileri anayasal olarak sınırlı; kral, yürütme, yasama ve yargı üzerinde geniş yetkilere sahip. Dolayısıyla El Mansouri'nin başbakanlığı, monarşinin gölgesinde yürütülecek bir görev olacak.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Fas, Kuzey Afrika'nın önemli aktörlerinden biri ve Batı ile Arap dünyası arasında köprü konumunda. Ülke, son yıllarda ekonomik reformlar ve altyapı yatırımlarıyla dikkat çekiyor. El Mansouri'nin başbakanlığı, Fas'ın uluslararası imajını güçlendirebilir; özellikle kadın liderliği konusunda Batı kamuoyunda olumlu bir algı yaratabilir. Öte yandan, Fas'ın Batı Sahra meselesi, Cezayir ile gerilim ve Avrupa Birliği ile ilişkiler gibi dış politika dosyaları yeni hükümetin gündemini belirleyecek. El Mansouri, selefi Saadeddin El Othmani'nin izlediği denge politikasını sürdürecek gibi görünüyor; ancak koalisyon ortaklarının talepleri bu dengeyi etkileyebilir.
Bölgesel olarak, Fas'ın istikrarı, Sahel ve Akdeniz güvenliği açısından kritik. Ülke, terörle mücadelede Batı'nın önemli müttefiki ve göç yönetiminde Avrupa için kilit bir ortak. El Mansouri hükümetinin ekonomik ve sosyal politikaları, genç nüfusun işsizlik sorununa çözüm bulmada belirleyici olacak. Ayrıca Fas, yenilenebilir enerji ve yeşil hidrojen gibi alanlarda yatırımları artırarak bölgesel bir enerji merkezi olmayı hedefliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fas'ta ilk kadın başbakanın atanması, Türkiye'nin Kuzey Afrika'daki diplomatik ve ekonomik çıkarları açısından yakından izlenmeli. Türkiye ve Fas arasında serbest ticaret anlaşması bulunuyor ve karşılıklı yatırımlar artıyor. El Mansouri'nin liderliğindeki hükümetin ekonomik reformlara öncelik vermesi, Türk iş insanları için yeni fırsatlar yaratabilir. Ayrıca, kadın liderliğinin güçlenmesi, Türkiye'nin bölgesel yumuşak güç politikalarıyla örtüşüyor. Öte yandan, Fas'ın Batı Sahra politikası ve Cezayir ile ilişkileri, Türkiye'nin Cezayir ile olan yakın bağları nedeniyle dikkatle dengelenmeli. Türkiye, Fas ile ilişkilerini derinleştirirken Cezayir ile stratejik ortaklığını da korumak durumunda.
