Fas'ta 2021 genel seçimlerinde ağır bir yenilgi alan İslami referanslı Adalet ve Kalkınma Partisi (PJD), eski lideri Abdelilah Benkirane önderliğinde yeniden yapılanma sürecine girdi. Partinin, 8 Eylül 2021'de yapılan seçimlerde 395 sandalyeli Temsilciler Meclisi'ndeki sandalye sayısı 125'ten 13'e düşmüş, oy oranı ise yüzde 27'den yüzde 4,7'ye gerilemişti. Bu dramatik düşüş, partinin siyasi stratejisini ve geleceğini sorgulamasına yol açtı. Şimdi PJD, Benkirane'nin dönüşüyle eski seçmen tabanını geri kazanmaya çalışıyor.
2021 Seçim Yenilgisinin Nedenleri
PJD'nin 2021'deki yenilgisi, bir dizi iç ve dış faktörün birleşimiyle açıklanıyor. Parti, 2011'deki Arap Baharı sonrası iktidara gelmiş ve 2012-2021 yılları arasında koalisyon hükümetlerinde yer almıştı. Ancak 2016 seçimlerinden sonra iktidar ortağı olarak ekonomik reformları hayata geçirmekte zorlandı. Pandemi sürecinde yaşanan ekonomik sıkıntılar, halk nezdinde iktidar partilerine yönelik memnuniyetsizliği artırdı. Ayrıca, PJD'nin İslami kimliği ile laik ve liberal kesimler arasındaki gerilim, partinin geniş kitlelere ulaşmasını engelledi.
Seçim yenilgisinin bir diğer önemli nedeni, partinin içindeki bölünmeler ve liderlik sorunlarıydı. Uzun süre parti liderliğini yürüten Abdelilah Benkirane, 2017'de görevden alınmış yerine Saadeddine Othmani getirilmişti. Bu değişim, partinin tabanında rahatsızlık yarattı. 2021 seçimlerine Othmani liderliğinde giren PJD, seçmen nezdinde heyecan yaratamadı ve sandıkta büyük bir hezimet yaşadı.
Benkirane'nin Dönüşü ve Yeniden Yapılanma
2021 yenilgisinin ardından PJD'de yönetim değişikliği yaşandı. Eylül 2021'de yapılan parti kongresinde Abdelilah Benkirane yeniden genel başkan seçildi. Benkirane, partinin kurucu liderlerinden biri olarak geniş bir tabana sahip. 2011-2017 arasında başbakanlık yapmış olan Benkirane, popülist söylemi ve halkla kurduğu doğrudan ilişkiyle tanınıyor. Partinin yeniden yapılanma sürecinde, özellikle gençlik kolları ve kadın kollarına önem veriliyor. Ayrıca, yerel yönetimlerde güçlü olan parti teşkilatlarının yeniden canlandırılması hedefleniyor.
Benkirane, yaptığı açıklamalarda partinin eski hatalarından ders çıkardığını ve daha kapsayıcı bir politika izleyeceğini belirtiyor. Ancak partinin İslami referansı, Fas'ın laik ve monarşi yanlısı kesimleri tarafından şüpheyle karşılanıyor. PJD'nin yeniden güç kazanması, Fas'ta siyasi dengeleri nasıl etkiler, belirsizliğini koruyor.
Fas Siyasetinde PJD'nin Yeri ve Bölgesel Etkiler
Fas, monarşiyle yönetilen bir ülke ve Kral VI. Muhammed, siyasi süreçte belirleyici bir role sahip. PJD'nin 2011 sonrası iktidara gelmesi, Arap Baharı'nın bölgedeki etkisinin bir yansımasıydı. Ancak 2021 yenilgisi, İslami partilerin halk desteğini kaybedebileceğini gösterdi. Bu durum, bölgedeki diğer İslami hareketler için de bir uyarı niteliğinde. Özellikle Tunus'ta Nahda Hareketi'nin 2021 sonrası yaşadığı zorluklar ve Mısır'da Müslüman Kardeşler'in baskı altına alınması, İslami partilerin genel bir gerileme döneminde olduğunu gösteriyor.
Fas'ın Batı ile ilişkileri, özellikle Fransa ve İspanya ile olan bağları, PJD'nin dış politikada fazla manevra alanı bulamamasına neden oldu. Parti, iktidarda olduğu dönemde de dış politikada Kral'ın otoritesini kabul etmek zorundaydı. Bu nedenle, PJD'nin yeniden yükselişi, Fas'ın dış politikasında köklü bir değişiklik anlamına gelmiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fas'ta İslami referanslı PJD'nin yaşadığı düşüş ve yeniden yapılanma süreci, Türkiye için bölgesel bir gözlem noktası sunuyor. Türkiye, AK Parti iktidarı döneminde İslami siyasetin seçim başarısına tanıklık etmiş bir ülke olarak, Fas örneğinden dersler çıkarabilir. PJD'nin 2021'de uğradığı hezimet, İslami partilerin iktidarda kalıcı olamayabileceğini gösteriyor. Ancak Benkirane'nin dönüşü, partinin tabanını yeniden harekete geçirme potansiyeli taşıyor. Türkiye'nin Fas ile ilişkileri, özellikle ticaret ve yatırım alanlarında güçlü. PJD'nin yeniden güçlenmesi, Türkiye-Fas ilişkilerinde yeni bir dinamik yaratabilir. Ayrıca, bölgedeki İslami hareketlerin geleceği, Türkiye'nin Orta Doğu ve Kuzey Afrika politikalarını etkileyebilir.
