Bir Bellingcat araştırması, Myanmar merkezli bir yaban hayatı kaçakçısının altı yıldır Facebook'ta açıkça işlediğini ve kaplan kemiği, gergedan boynuzu, fil dişi, leopar derisi ve kaplan pençesi gibi yasa dışı ürünleri sattığını ortaya çıkardı. Soruşturma, söz konusu şahsın birden fazla sahte hesapla faaliyet gösterdiğini ve alıcılarla doğrudan mesajlaşarak anlaştığını gösteriyor. Hayvan parçalarının fotoğrafları ve videoları, açık bir şekilde paylaşılmış; bazı görüntülerde hayvanların kesilmiş halleri yer alıyor. Facebook'un topluluk kuralları bu tür içerikleri yasaklamasına rağmen, şahsın hesapları yıllarca tespit edilememiş.
Gelişmenin Arka Planı
Myanmar, yaban hayatı kaçakçılığı için hem kaynak hem de transit ülke konumunda. Bellingcat'in belirlediği kaçakçı, ülkenin kuzeydoğusundaki Çin sınırına yakın eyaletlerden temin ettiği hayvan parçalarını, başta Çin ve Tayland olmak üzere Asya pazarına yönlendiriyor. Soruşturmaya göre, sadece bir yıl içinde 50'den fazla işlem yapan şahsın cirosunun yüz binlerce dolar olduğu tahmin ediliyor. Kaplan kemiği ve gergedan boynuzu, geleneksel Çin tıbbında kullanıldığı için yüksek fiyatlarla alıcı buluyor; bir kilogram gergedan boynuzu 100 bin dolara kadar çıkabiliyor. Facebook ise bu tür ihlalleri genellikle kullanıcı şikayetleri üzerine tespit ediyor ancak proaktif denetim konusunda yetersiz kalıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu vaka, sosyal medya platformlarının yaban hayatı kaçakçılığı için ne kadar kolay kullanılabildiğini bir kez daha gözler önüne seriyor. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi'ne (UNODC) göre, yıllık 7-23 milyar dolar arasında değişen yasa dışı yaban hayatı ticaretinin önemli bir kısmı çevrimiçi platformlar üzerinden yürütülüyor. Özellikle CITES (Nesli Tehlike Altında Olan Türlerin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme) kapsamında korunan türlerin parçaları, Facebook, WhatsApp ve Instagram gibi platformlarda açıkça pazarlanıyor. Bellingcat'in raporu, Myanmar'ın yanı sıra Laos, Kamboçya ve Vietnam gibi ülkelerde de benzer ağların bulunduğunu ve bu ülkelerdeki zayıf yaptırım mekanizmalarının kaçakçıları cesaretlendirdiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Asya ve Avrupa arasında bir köprü konumunda olduğu için yaban hayatı kaçakçılığında transit ülke olarak kullanılabiliyor. Özellikle İstanbul Havalimanı, kaçak hayvan parçalarının ele geçirildiği noktalardan biri. Bu haber, Türkiye'nin CITES kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirme ve gümrük denetimlerini artırma gerekliliğini hatırlatıyor. Ayrıca, sosyal medya platformlarının denetimindeki zafiyetler, Türkiye'deki benzer suç ağlarının da tespitini zorlaştırabilir. Türkiye, biyokaçakçılıkla mücadelede uluslararası iş birliğini güçlendirmeli ve çevrimiçi platformlardaki yasa dışı ticareti izlemek için özel birimler kurmalıdır.
