Etiyopya ve Eritre, kuzey Etiyopya'da yeni bir isyancı saldırısının etkisiyle diplomatik ilişkilerini kesti. Son Tigray savaşında birlikte savaşan iki ülke, şimdi karşıt cephelerde yer alıyor. Etiyopya, komşusu Eritre'yi hükümet karşıtı yeni bir ittifakı desteklemekle suçluyor. Bu gelişme, Afrika Boynuzu'ndaki jeopolitik dengeleri yeniden şekillendiriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Etiyopya ile Eritre arasındaki ilişkiler, 2022'de Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ile imzalanan Pretoria Barış Anlaşması'ndan bu yana giderek bozuluyordu. Eritre, Tigray savaşı sırasında Etiyopya federal hükümetini desteklemiş, ancak savaş sonrası süreçte Tigray yönetimiyle doğrudan temas kurulması ve Eritre'nin sınır bölgelerindeki varlığını sürdürmesi gerilimi artırdı. Eritre, Tigray güçlerinin batı Tigray'daki bazı bölgeleri ele geçirmesini kendine yönelik bir tehdit olarak görüyor.
Son haftalarda, Etiyopya'nın kuzeyinde yeni bir isyancı grup olan Fano milisleri ile ordu arasındaki çatışmalar şiddetlendi. Fano, Amhara bölgesinde faaliyet gösteren ve hükümetin bölgesel özerkliği azaltma politikalarına karşı çıkan bir grup. Etiyopya hükümeti, Eritre'nin Fano'ya silah ve lojistik destek sağladığını iddia ediyor. Eritre ise suçlamaları reddediyor.
Diplomatik ilişkilerin kesilmesi, iki ülke arasındaki ticaret ve sınır geçişlerini de olumsuz etkileyecek. Eritre limanları, denize kıyısı olmayan Etiyopya için kritik öneme sahip. Ancak son yıllarda Etiyopya, Cibuti limanına alternatif olarak Somaliland ile anlaşma yapmış ve Eritre limanlarına bağımlılığını azaltmaya çalışmıştı. Yine de ilişkilerin kesilmesi, bölgesel ticareti ve insani yardım koridorlarını sekteye uğratabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Afrika Boynuzu, son yıllarda küresel güçlerin rekabet alanı haline geldi. ABD, Çin, Rusya, Türkiye ve Körfez ülkeleri bölgede nüfuz mücadelesi veriyor. Etiyopya, son Tigray savaşında Rusya ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden destek alırken, ABD ve Avrupa ülkeleri insan hakları ihlalleri nedeniyle Etiyopya'ya yaptırım uygulamıştı. Eritre ise uluslararası izolasyondan çıkmaya çalışıyor ve son dönemde Suudi Arabistan ve BAE ile yakınlaşmıştı.
Yeni isyancı ittifakı, Etiyopya hükümetine karşı çeşitli silahlı grupların bir araya gelmesiyle oluştu. Bu ittifak içinde Fano milislerinin yanı sıra Oromo Kurtuluş Ordusu (OLA) ve diğer muhalif grupların da yer aldığı bildiriliyor. İttifak, Eritre'nin yanı sıra bazı Körfez ülkelerinden de destek aldığı iddia ediliyor. Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, uluslararası toplumu Eritre'ye baskı yapmaya çağırdı.
Bu gelişme, Afrika Boynuzu'ndaki güç dengesini değiştirebilir. Etiyopya, son yıllarda ekonomik kriz ve iç çatışmalarla boğuşuyor. Ülkenin kuzeyinde Tigray, Amhara ve Afar bölgelerinde istikrarsızlık sürüyor. Eritre ile ilişkilerin kesilmesi, Etiyopya'nın denize erişimini zorlaştırabilir ve ekonomik baskıyı artırabilir. Öte yandan, Eritre'nin isyancılara desteği kanıtlanırsa, bu durum bölgesel bir savaşa yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika Boynuzu'nda stratejik ortaklıklarını genişletiyor. Etiyopya ile ticari ilişkileri güçlü olan Türkiye, aynı zamanda Somali ve Cibuti ile savunma işbirliği yapıyor. Eritre ile ilişkileri sınırlı. Bu gelişme, Türkiye'nin bölgedeki denge politikasını zorlaştırabilir. Etiyopya'nın istikrarsızlığı, Türk yatırımlarını ve TİKA projelerini riske atabilir. Ayrıca, Kızıldeniz'de artan gerilim, Türkiye'nin deniz ticaret yollarını ve enerji güvenliğini etkileyebilir. Türkiye, taraflara diyalog çağrısı yaparak bölgesel istikrarı korumaya çalışacaktır.
