Etiyopya'da son yıllarda ormanlarının büyük bölümünü kaybeden ülkede, sıradan vatandaşlar hükümetin Yeşil Miras Girişimi (Green Legacy Initiative) çerçevesinde ülke genelinde milyarlarca fidan dikerek ormansızlaşmaya karşı mücadelede öncülük ediyor. Halima Kedir gibi isimler, ilk başlarda kuşku ve hatta alayla karşılaşsa da, kararlılıkları sayesinde bu girişim kitlesel bir harekete dönüştü.
Girişimin Arka Planı ve Halima Kedir'in Hikayesi
Halima Kedir, ağaç dikmeye ilk başladığında çevresindekilerin kuşkulu bakışlarıyla karşılaştı. Kimi komşuları onun bu çabasını anlamsız buldu, hatta alay etti. Ancak Halima, "Onları kendi çocuklarım gibi görüyorum" diyerek fidanlara olan bağlılığını ifade ediyor. Bugün ise onun gibi binlerce Etiyopyalı, ülkenin dört bir yanında toprakla buluşturduğu fidanlarla geleceğe nefes oluyor.
Etiyopya, son 30-40 yılda hızlı nüfus artışı, tarım arazisi açma, yakacak odun ihtiyacı ve kontrolsüz ağaç kesimi nedeniyle orman varlığının önemli bir kısmını yitirdi. 20. yüzyılın başında ülkenin yaklaşık %40'ı ormanlarla kaplıyken, bu oran 2000'li yılların başında %4'lere kadar geriledi. Ormansızlaşma, toprak erozyonu, çölleşme ve iklim değişikliğinin etkilerini derinleştirdi. Bu tablo karşısında hükümet, 2019 yılında Yeşil Miras Girişimi'ni başlatarak 2030 yılına kadar 50 milyar fidan dikmeyi hedefledi. Girişim, sadece bir çevre projesi değil, aynı zamanda istihdam yaratma, gıda güvenliğini artırma ve iklime dirençli bir ekonomi inşa etme amacı taşıyor.
Kampanya kapsamında okullar, camiler, kiliseler, sivil toplum kuruluşları ve yerel yönetimler seferber oldu. Her yıl milyonlarca fidan dikiliyor. 2019'da bir günde 350 milyon fidan dikilerek dünya rekoru kırıldı. 2020'de ise bu sayı 4 milyarı aştı. Halima Kedir gibi bireysel çabalar, bu devasa hedefin tabandan gelen itici gücünü oluşturuyor. Kadınlar, gençler ve çiftçiler, kendi arazilerinde ve kamusal alanlarda fidan dikerek hem çevreyi koruyor hem de gelecek nesillere yaşanabilir bir ülke bırakma umudunu yeşertiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Etiyopya'nın bu girişimi, Afrika Boynuzu'nda iklim değişikliğine karşı verilen mücadelenin sembolü haline geldi. Bölge, sık sık kuraklık ve kıtlıkla boğuşuyor. Ağaçlandırma, su kaynaklarını koruyor, toprağı verimli kılıyor ve mikro iklimi iyileştiriyor. Ayrıca, karbon yutakları oluşturarak küresel iklim hedeflerine katkı sağlıyor. Etiyopya'nın 50 milyar fidan hedefi, Paris Anlaşması kapsamındaki taahhütlerine de hizmet ediyor.
Uluslararası alanda ise, bu tür geniş çaplı ağaçlandırma projeleri, İklim Değişikliği konferanslarında (COP) sıkça dile getiriliyor. Ancak uzmanlar, sadece fidan dikmenin yeterli olmadığını, dikilen fidanların hayatta kalma oranının düşük olduğunu vurguluyor. Etiyopya hükümeti, son yıllarda fidan bakımı ve izleme sistemlerini güçlendirmeye çalışıyor. Yine de, yerel halkın sahiplenmesi projenin en güçlü yanı olarak öne çıkıyor. Halima Kedir'in "Onları kendi çocuklarım gibi görüyorum" sözü, bu sahiplenmenin duygusal boyutunu gözler önüne seriyor.
Küresel ölçekte, ormansızlaşma dünyanın en büyük çevre sorunlarından biri. Her yıl 10 milyon hektar orman yok oluyor. Etiyopya'nın çabası, gelişmekte olan ülkeler için ilham kaynağı. Benzer girişimler Hindistan, Çin ve Sahel ülkelerinde de görülüyor. Ancak Etiyopya örneği, halk katılımının ne denli kritik olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Etiyopya'nın 50 milyar fidan dikme girişimi, Türkiye'nin iklim diplomasisi ve Afrika açılımı açısından önemli çıkarımlar sunuyor. Türkiye, son yıllarda Afrika'da artan etkinliğiyle kıtadaki çevre projelerine destek veriyor. Etiyopya ile tarım, ormancılık ve yenilenebilir enerji alanlarında iş birliği potansiyeli yüksek. Ayrıca, Türkiye'nin kendi ağaçlandırma kampanyaları (örneğin 11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü) için de bu tür tabandan gelen modeller örnek teşkil edebilir. Küresel iklim krizinde, ormanların korunması Türkiye'nin yeşil mutabakat sürecine de katkı sağlar. Bu gelişme, Türkiye'nin Afrika'daki yumuşak gücünü pekiştirebilir ve iklim finansmanı mekanizmalarında iş birliği fırsatları yaratabilir.
