Ermenistan, 7 Haziran 2024'te ülkenin gelecekteki jeopolitik yönünü belirleyecek bir referanduma hazırlanıyor. Uzun yıllardır Rusya'nın en sadık müttefiklerinden biri olarak görülen Ermenistan'da halk, Avrupa Birliği'ne katılım için oy kullanacak. Bu oylama, Güney Kafkasya'nın kilit ülkelerinden birinde, Batı ile Doğu arasında giderek derinleşen bir eksen kaymasının sinyallerini veriyor.
Gelişmenin arka planı
Ermenistan'ın Rusya'ya olan bağlılığı Sovyetler Birliği dönemine dayanıyor. Bağımsızlık sonrası Rusya, Ermenistan'ın en büyük ekonomik ortağı ve güvenlik garantörü oldu. Dağlık Karabağ sorununda Rusya'nın rolü, iki ülke arasındaki bağları daha da güçlendirdi. Ancak 2020 Karabağ Savaşı'nda Rusya'nın yetersiz müdahalesi ve 2023'te Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan kontrolüne geçmesi, Erivan'da hayal kırıklığı yarattı. Artan hayal kırıklığı, Ermeni halkının Avrupa'ya yönelmesine neden oldu. Son anketler, halkın yaklaşık %70'inin AB üyeliğini desteklediğini gösteriyor.
Referandum kapsamında, anayasa değişikliği ile AB'ye katılım sürecinin başlatılması öngörülüyor. Başbakan Nikol Paşinyan yönetimi, bu adımın ülkeyi demokratikleştireceğini ve ekonomik kalkınmayı hızlandıracağını savunuyor. Ancak muhalefet, Rusya ile ilişkilerin bozulmasından endişe ediyor. Özellikle enerji ve askeri alanda Rusya'ya bağımlı olan Ermenistan, bu dönüşümün risklerini iyi hesaplamak zorunda.
Bölgesel veya küresel boyut
Ermenistan'ın AB'ye yönelmesi, Güney Kafkasya'da dengeleri değiştirebilir. Rusya, bu bölgeyi kendi nüfuz alanı olarak görmekte ve AB'nin genişleme çabalarına şüpheyle yaklaşmaktadır. Öte yandan AB, enerji kaynakları ve ulaşım koridorları açısından stratejik öneme sahip Güney Kafkasya'da etkisini artırmak istemektedir. Fransa ve Almanya, Ermenistan'ı bu süreçte desteklerken, ABD de dolaylı olarak teşvik ediyor. Türkiye ve Azerbaycan ise bu gelişmeyi yakından takip ediyor. Ermenistan'ın AB üyeliği, aynı zamanda Türkiye-Ermenistan ilişkilerine de yeni bir boyut kazandırabilir. Ancak Rusya'nın tepkisi belirleyici olacak: Moskova'nın ekonomik yaptırımlar veya askeri baskı uygulayabileceği konuşuluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ermenistan'ın AB'ye yönelmesi, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Olumlu senaryoda, Ermenistan'ın Batı ile bütünleşmesi, Ankara ile Erivan arasında normalleşme sürecini hızlandırabilir. AB üyeliği yolunda Ermenistan'ın sınırlarını açması ve Türkiye ile ticareti artırması beklenebilir. Ancak olumsuz senaryoda, Rusya'nın bölgede artan gerilimi, Türkiye'nin Kafkasya politikasını zorlaştırabilir. Ayrıca, AB'nin Ermenistan'a vereceği destek, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Kafkasya'daki çıkarlarıyla çelişebilir. Türkiye, bu süreçte hem NATO müttefikleriyle uyumlu hareket etmeli hem de Rusya ile dengeli bir ilişki sürdürmelidir.
