Ermenistan'da muhalefet cephesinde yeni bir isim ön plana çıkıyor: Eski ombudsman Arman Tatoyan. Başbakan Nikol Paşinyan'ın Batı yanlısı politikalarını devralmayı hedefleyen Tatoyan, ancak bu kez arkasında Rusya'nın desteğini alan rakiplerle yarışıyor. Başkent Erivan'da verdiği röportajda Tatoyan, Moskova'ya "ihtiyatlı" bir yaklaşım sergileyeceğini, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri ile işbirliğini ise derinleştirme niyetinde olduğunu açıkladı. Bu söylem, Ermenistan'ın 2020 Dağlık Karabağ Savaşı sonrası savrulduğu jeopolitik ikilemi bir kez daha gözler önüne seriyor: Bir yanda geleneksel müttefik Rusya, diğer yanda Batı'yla yakınlaşma arayışı.
Paşinyan'dan kalan boşluğu kim dolduracak?
Başbakan Nikol Paşinyan, göreve geldiği 2018'den bu yana Ermenistan'ı Batı'ya yakınlaştırmak için adımlar attı. Ancak 2020 savaşında yaşanan ağır yenilgi ve Dağlık Karabağ'ın büyük bölümünün kaybı, Paşinyan'ı iç politikada zor durumda bıraktı. Muhalefet, Paşinyan'ı savaşı kaybetmekle suçlarken, bir yandan da Rusya'ya bağımlılığın azaltılması gerektiğini savunanlar ile Moskova ile ilişkileri güçlendirmek isteyenler arasında bölünmüş durumda.
Tatoyan, bu bölünmüş tabloda kendine "üçüncü yol" olarak tanımladığı bir pozisyon belirliyor. Geçmişte Ermenistan İnsan Hakları Savunucusu olarak da görev yapan 47 yaşındaki avukat, "Ben ne Rusya yanlısıyım ne de Batı'ya körü körüne bağlı. Ermenistan'ın çıkarları için denge politikası izlenmeli" diyor. Ancak Tatoyan'ın açıklamaları, özellikle Avrupa Birliği üyelik sürecine vurgu yapması ve ABD ile stratejik diyalog kurma hedefi, onu net bir şekilde Batı yanlısı kampa yerleştiriyor.
Muhalefet saflarında ise Rusya'ya daha sıcak bakan isimler de yok değil. Örneğin, eski Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan'ın partisi, Rusya ile askeri ittifakın sürdürülmesi gerektiğini savunurken, diğer bazı milliyetçi gruplar ise Moskova'yı Karabağ'da yeterince desteklememekle suçluyor. Tatoyan'ın bu iki uç arasında nasıl bir rota çizeceği, hem Ermenistan'ın iç siyasetini hem de bölgesel dengeleri etkileyecek.
Bölgesel yansımalar: Rusya'nın gölgesi ve Batı'nın kolları
Ermenistan, jeopolitik konumu nedeniyle her zaman büyük güçlerin rekabet alanı oldu. Ülkenin Rusya'yla olan tarihsel bağları, ekonomik bağımlılığı ve askeri ittifakı (Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü - KGAÖ), Moskova'nın Erivan üzerindeki etkisini sürdürmesini sağlıyor. Tatoyan'ın Batı'yla yakınlaşma söylemi, bu bağımlılığı sorgulamakla birlikte, Rusya'nın Kafkasya'daki stratejik çıkarlarına doğrudan bir tehdit olarak yorumlanabilir.
Öte yandan, ABD ve AB, özellikle Ukrayna savaşı sonrası Kafkasya'da nüfuzlarını artırma arayışında. Ermenistan'da Batı yanlısı bir yönetim, bölgede Rusya'nın elini zayıflatabilir ve enerji koridorları açısından stratejik bir kazanım sağlayabilir. Ancak Tatoyan'ın "Rusya'ya karşı ihtiyatlı" söylemi, Moskova'yı tamamen karşısına almak istemediğini gösteriyor. Bu, Ermenistan'ın küçük devlet olarak iki blok arasında denge kurma çabasının bir yansıması.
Tatoyan'ın adaylığının en kritik unsurlarından biri de Dağlık Karabağ sorunu. Ermenistan toplumunda savaş sonrası travmalar hâlâ tazeyken, adayların bu konudaki tutumları belirleyici olacak. Tatoyan, Karabağ Ermenilerinin haklarının savunulması konusunda net bir duruş sergilerken, Azerbaycan'la barış anlaşmasına da açık kapı bırakıyor. Bu diplomatik denge, hem iç kamuoyunu hem de bölge ülkelerini yakından ilgilendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ermenistan'daki bu siyasi hareketliliği yakından izliyor. Ankara ile Erivan arasında 2022'den bu yana süren normalleşme görüşmeleri, Karabağ savaşı sonrası duraksamış olsa da, sınırların açılması ve diplomatik ilişkilerin tesisi konusu zaman zaman gündeme geliyor. Tatoyan'ın Batı yanlısı bir çizgi izlemesi, Türkiye'nin de taraf olduğu bölgesel denklemde yeni bir faktör olabilir. Ancak Ermenistan'ın Rusya'ya bağımlılığını sürdürmesi halinde, Türkiye-Azerbaycan ittifakına karşı alternatif bir denge arayışı sürecektir. Tatoyan'ın seçim şansı belirsiz; ancak söylemleri, bölgedeki jeopolitik rekabetin yeni bir boyut kazandığını gösteriyor. Türkiye için asıl önemli olan, Ermenistan'da istikrarlı ve barışçıl bir yönetimin iş başına gelmesi; bu, uzun vadede iki ülke arasındaki normalleşme sürecine de katkı sağlayabilir.
