Eritre, Etiyopya'nın başkent Asmara'daki büyükelçiliğini kapatma kararı almasının ardından iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin tamamen kesildiğini duyurdu. Eritre Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Addis Ababa yönetiminin bu adımının ikili ilişkilerde geri dönüşü olmayan bir noktaya işaret ettiği belirtildi. Karar, Tigray bölgesindeki savaş sonrası Etiyopya ile Eritre arasında yaşanan anlaşmazlıkların bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Etiyopya, 2020-2022 yılları arasında Tigray Halk Kurtuluş Cephesi'ne (TPLF) karşı yürüttüğü askeri operasyonlarda Eritre ordusundan önemli ölçüde destek almıştı. Eritre Devlet Başkanı Isaias Afwerki, Tigray savaşında Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed ile yakın işbirliği yapmış, Eritre askerleri Tigray'ın kuzey cephelerinde aktif rol almıştı. Ancak 2022 yılında Pretoria'da imzalanan barış anlaşması sonrasında Etiyopya ile Eritre arasındaki ilişkiler hızla bozulmaya başladı.
Etiyopya'nın Asmara büyükelçiliğini kapatma kararı, diplomatik ilişkilerin kopma noktasına gelmesindeki son halka oldu. Eritre hükümeti, bu kararı "Etiyopya'nın düşmanca tutumunun bir göstergesi" olarak nitelendirdi. Etiyopya tarafından yapılan açıklamada ise büyükelçiliğin kapatılmasının "operasyonel nedenler" ve "güvenlik endişeleri" kaynaklı olduğu öne sürüldü. Ancak Eritre, bu gerekçeleri inandırıcı bulmadığını açıkça ifade etti.
İki ülke arasındaki gerilimin temelinde, Tigray savaşı sonrası bölgede yaşanan güç boşluğu ve toprak anlaşmazlıkları yatıyor. Eritre, özellikle Tigray sınır bölgelerinde Etiyopya'nın kendisine karşı TPLF ile gizli görüşmeler yaptığını iddia ediyor. Ayrıca, Eritre'nin Kızıl Deniz'e açılan limanlara erişim konusundaki talepleri ve Etiyopya'nın denize çıkış arayışları da iki ülke arasındaki rekabeti derinleştiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Eritre-Etiyopya ilişkilerinin kopması, Afrika Boynuzu'nda son yıllarda yaşanan en ciddi diplomatik krizlerden biri olarak kayıtlara geçti. 2018 yılında Abiy Ahmed'in iktidara gelmesiyle başlayan barış süreci, 2020-2022 Tigray savaşı sırasında fiilen askıya alınmıştı. Şimdi ise diplomatik ilişkilerin tamamen kesilmesi, bölgede yeni bir çatışma riskini gündeme getiriyor.
Bu gelişme, Kızıl Deniz ve Doğu Afrika'da jeopolitik dengeleri de etkileyecek nitelikte. Eritre, stratejik konumu nedeniyle son yıllarda Rusya, Çin ve Körfez ülkeleriyle askeri ve ekonomik işbirliğini artırmıştı. Etiyopya ise ABD ve Batılı ülkelerle ilişkilerini onarmaya çalışırken, bir yandan da BRICS üyeliği gibi alternatif arayışlar içinde. İki ülke arasındaki çekişme, bölgesel güçlerin Afrika Boynuzu'ndaki nüfuz mücadelesini daha da karmaşık hale getirebilir.
Afrika Birliği ve Birleşmiş Milletler, taraflara itidal çağrısında bulunurken, bölgede insani durumun kötüleşebileceği uyarısında bulunuyor. Tigray savaşı sırasında yüz binlerce kişi hayatını kaybetmiş, milyonlarca kişi yerinden edilmişti. Yeni bir diplomatik krizin, kırılgan barış sürecini baltalayabileceği endişesi hakim.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Eritre-Etiyopya ilişkilerinin kopması, Türkiye'nin Afrika Boynuzu politikası açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, son yıllarda Etiyopya ile ekonomik ve ticari ilişkilerini güçlendirirken, Eritre ile de savunma ve güvenlik alanında işbirliğini artırmıştı. Ankara'nın bölgedeki dengeli diplomasisi, iki ülke arasındaki krizde arabuluculuk rolü üstlenmesini zorlaştırabilir. Ayrıca, Kızıl Deniz'de artan jeopolitik rekabet, Türkiye'nin deniz ticaret yolları güvenliği ve bölgesel istikrar politikalarını doğrudan etkiliyor. Türkiye'nin hem Etiyopya hem de Eritre ile ilişkilerini koruyarak istikrarı teşvik etmesi, uzun vadeli çıkarları açısından kritik önem taşıyor.
