Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın demokratik kurumlara yönelik baskıları ve muhalifleri hapse atma politikası, yalnızca ülke içinde değil, aynı zamanda NATO müttefikleri ve bölgesel istikrar açısından da ciddi bir tehdit oluşturuyor. Son yıllarda yargı bağımsızlığının zayıflaması, ifade özgürlüğünün kısıtlanması ve muhalif siyasetçilerin cezaevine gönderilmesi, Türkiye’nin Batılı ortaklarıyla ilişkilerini giderek daha fazla gerginleştiriyor. Uzmanlara göre, bu eğilim devam ederse, Ankara’nın ittifak içindeki güvenilirliği ve bölgedeki jeopolitik rolü tehlikeye girebilir.
Otoriterleşme ve muhaliflerin cezalandırılması
Türkiye’de son on yılda siyasi sistemde önemli değişiklikler yaşandı. 2017 anayasa referandumuyla başkanlık sistemine geçilmesi, yürütme yetkilerini Erdoğan’ın elinde toplarken, yargı ve yasama üzerindeki denetim mekanizmaları zayıfladı. Özellikle 2016’daki başarısız darbe girişiminin ardından ilan edilen olağanüstü hal, binlerce kişinin işten çıkarılmasına, tutuklanmasına ve medya kuruluşlarının kapatılmasına yol açtı. Muhalefet partileri ve sivil toplum örgütleri, bu dönemde artan baskılarla karşı karşıya kaldı.
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun 2022’de “kamu görevlisine hakaret” suçlamasıyla yargılanması ve siyasi yasak talebi, uluslararası toplumda geniş yankı uyandırdı. İmamoğlu’nun 2019’da kazandığı seçimin ardından yapılan bu yargısal süreç, birçok gözlemci tarafından siyasi bir hamle olarak değerlendirildi. Benzer şekilde, eski HDP eş başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ’ın uzun süredir cezaevinde olması, ifade özgürlüğü ve demokratik katılımın sınırlandığını gösteriyor.
2023 yılında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Erdoğan’ın zaferi, iktidarını pekiştirse de, seçim sürecinde medyaya eşit olmayan erişim ve muhalif adaylara yönelik baskılar, seçimlerin adilliği konusunda soru işaretleri doğurdu. Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi kuruluşlar, Türkiye’de insan hakları durumunun giderek kötüleştiğini rapor ediyor.
NATO ve bölgesel istikrar üzerindeki etkiler
Türkiye, NATO’nun güney kanadında kritik bir konuma sahip. Doğu Akdeniz’den Orta Doğu’ya kadar uzanan bir coğrafyada önemli askeri üsler barındıran Ankara, müttefikleri için stratejik bir ortak. Ancak, son yıllarda Rusya ile yakınlaşması, Suriye politikası ve Doğu Akdeniz’deki enerji anlaşmazlıkları, ittifak içinde sürtüşmelere neden oldu.
Erdoğan’ın demokratik normlardan uzaklaşması, AB üyeliği sürecini de olumsuz etkiledi. Avrupa Birliği, Türkiye’nin hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki gerilemesi nedeniyle katılım müzakerelerini fiilen dondurdu. ABD ile ilişkiler ise, S-400 hava savunma sistemi alımı, Suriye’de Kürt gruplarla iş birliği ve yaptırımlar gibi konularda inişli çıkışlı bir seyir izliyor.
Uzmanlara göre, Türkiye’nin iç siyasi krizleri ve otoriterleşmesi, NATO’nun ortak savunma kararlarında güven eksikliğine yol açabilir. Ayrıca, muhaliflerin hapse atılması, Türkiye’nin uluslararası itibarını zedelerken, yabancı yatırımcıların güvenini de sarsıyor. Ekonomik belirsizlik ve hukuk güvenliğinin azalması, Türk lirasının değer kaybı ve enflasyonla mücadeleyi daha da zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’nin demokratik gerilemesi, sadece iç siyasi dinamikleri değil, aynı zamanda dış politikasını da etkiliyor. ABD ve AB ile ilişkilerdeki güven bunalımı, Türkiye’nin NATO içindeki konumunu zayıflatırken, Rusya gibi alternatif aktörlere yönelmesine yol açıyor. Ancak bu durum, uzun vadede Türkiye’nin Batı ittifakındaki rolünü ve bölgesel ağırlığını kaybetmesine neden olabilir. İçeride muhalefetin sindirilmesi, kısa vadede istikrar sağlasa da, toplumsal kutuplaşmayı derinleştiriyor ve krizleri çözümsüz bırakıyor. Ekonomik kırılganlık ve uluslararası yatırımcı güvenindeki düşüş, Türkiye’nin uzun vadeli kalkınmasını tehdit ediyor. Bu nedenle, hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek ve demokratik normlara dönmek, Türkiye’nin hem iç istikrarı hem de küresel konumu için hayati önem taşıyor.
