ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) bağımsız bilim bölümünde 18 yıldır hava kalitesi üzerine araştırma yapan Thomas Luben, Ocak 2025'te Trump yönetiminin bilimsel projeleri durdurma kararına itiraz ettiği için işten atıldı. Luben, ajansın iklim değişikliği ve çevresel adalet alanlarındaki çalışmalarını kapsayan bir dizi projenin kapatıldığını ve bu hamlenin bilimsel bağımsızlığı tehdit ettiğini belirtti. EPA'nın Bilim ve Teknoloji Ofisi bünyesindeki bu projeler, özellikle düşük gelirli topluluklar ve azınlık gruplarının maruz kaldığı çevresel riskleri analiz ediyordu. Luben'in işten çıkarılması, bilim insanları ve çevre örgütleri arasında büyük tepki çekti.
Gelişmenin Arka Planı
Ocak 2025'te Trump yönetimi, EPA'nın bağımsız bilim biriminde iklim değişikliği ve çevresel adaletle ilgili tüm projeleri askıya aldı. Bu kapsamda hava kalitesi, sera gazı emisyonları ve toplum sağlığı üzerine yürütülen araştırmalar durduruldu. EPA yetkilileri, kararın federal fonların daha verimli kullanımı amacı taşıdığını savunurken, eleştirmenler bunun bilimsel süreci siyasallaştırdığını ifade ediyor. Thomas Luben, ajans içinde bu politikalara karşı çıkan bir dizi uzmandan biriydi ve resmi olarak "kurumsal disiplini ihlal" gerekçesiyle işten çıkarıldı. Luben, yaptığı açıklamada, "Bilim insanlarının bulgularını sansürlemek, halk sağlığını koruma misyonuna ihanettir" dedi. EPA'nın bilim bölümünde çalışan diğer araştırmacılar da benzer baskılarla karşı karşıya olduklarını belirtti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, yalnızca ABD içinde değil, küresel ölçekte de yankı buldu. ABD'nin iklim politikalarındaki bu geri adım, Paris İklim Anlaşması hedefleri açısından endişe yaratıyor. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi yetkilileri, ABD'nin bilimsel araştırmalara müdahalesinin küresel iklim modellerini ve emisyon tahminlerini olumsuz etkileyebileceğini dile getirdi. Avrupa Birliği ve Dünya Sağlık Örgütü de benzer kaygıları paylaşırken, çevre STK'ları EPA'nın kararını mahkemeye taşımaya hazırlanıyor. Özellikle hava kirliliğine bağlı ölümlerin yüksek olduğu bölgelerde, bu tür araştırmaların durdurulmasının halk sağlığı üzerinde uzun vadeli etkileri olacağı belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin iklim ve çevre araştırmalarında bilimsel bağımsızlığı zedelemesi, Türkiye gibi iklim değişikliğine duyarlı ülkeler için dolaylı da olsa risk oluşturuyor. EPA’nın veri paylaşımı ve küresel hava kalitesi modellerine katkısı azalırsa, Türkiye’nin iklim politikalarını şekillendiren referans verileri olumsuz etkilenebilir. Ancak bu durum, Türkiye’nin kendi bilimsel kapasitesini güçlendirme ve ulusal iklim araştırma merkezlerine daha fazla yatırım yapma ihtiyacını da ortaya koyuyor. Türkiye, AB ile iklim diplomasisini sürdürürken, ABD'deki bu tür politik değişimlerin küresel işbirliğini zayıflattığını dikkate almalıdır.
