İran’a yönelik olası bir askeri müdahalenin enerji piyasalarında yaratacağı şok dalgası, çatışmanın kendisinden çok daha uzun süreli bir krize yol açacak. Petrol ve doğal gaz üretim tesislerinde meydana gelecek fiziksel hasarın onarılması aylar alırken, piyasalardaki arz daralması küresel fiyatlar üzerinde kalıcı baskı oluşturacak. Uzmanlara göre, savaş bitse bile enerji krizi yeni normal haline gelecek.
Gelişmenin Arka Planı
İran’ın nükleer programı etrafında tırmanan gerilim, ABD ve İsrail’in olası bir askeri operasyon senaryosunu yeniden gündeme getirdi. Ancak askeri planlamaların ötesinde, enerji altyapısının hedef alınması durumunda İran’ın günlük 3,5 milyon varillik ham petrol üretiminin büyük bölümü durabilir. Benzer şekilde, Katar ve Basra Körfezi’ndeki sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesisleri de çatışmanın etki alanına girecek. 2019’da Suudi Arabistan’daki Abqaiq tesislerine yapılan saldırı, birkaç hafta içinde onarılsa da bugün İran’ın daha karmaşık ve yaygın tesis ağı için aynı şey geçerli değil. Onarım sürecinin 3 ila 6 ay arasında değişeceği tahmin ediliyor.
Enerji piyasaları şimdiden savaş riskini fiyatlamaya başladı. Brent petrol varil fiyatı son bir ayda 10 dolar artarak 85 doların üzerine çıktı. Doğal gaz fiyatları ise Asya ve Avrupa’da yüzde 15 yükseldi. Ancak asıl korkulan, arz kesintisinin uzun vadeli olması durumunda fiyatların 120 doların üzerine çıkabileceği senaryosu. Bu durum, başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere küresel ekonomik büyümeyi tehdit ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran enerji sahasındaki bir çatışma, sadece doğrudan üretimi değil, aynı zamanda küresel enerji ticaret yollarını da tehlikeye atıyor. Hürmüz Boğazı’ndan geçen günlük 17 milyon varil ham petrol, dünya arzının yaklaşık yüzde 20’sini oluşturuyor. Olası bir abluka veya mayınlama, bu geçişi tamamen durdurabilir. ABD Stratejik Petrol Rezervi (SPR) 375 milyon varil seviyesine gerilemiş durumda ve 2022’deki gibi büyük bir müdahale kapasitesi kalmamış. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkelerin acil durum stokları ise ancak birkaç haftalık talebi karşılayabilecek düzeyde.
Rusya-Ukrayna savaşının ardından enerji bağımlılığını azaltmak isteyen Avrupa, halen LNG ithalatına bağımlı. İran krizi, Katar ve BAE gibi alternatif tedarikçilerin kapasitesini zorlarken, fiyatları daha da yukarı çekecek. Çin ve Hindistan gibi büyük ithalatçılar ise ekonomilerini yavaşlatmadan yeni kaynak bulmakta zorlanacak. Kısacası, Ortadoğu’daki yeni bir savaş, enerji piyasalarını yıllarca şekillendirecek yapısal bir dönüşümü tetikleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının yüzde 70’ini ithal eden bir ülke olarak bu krizden en fazla etkilenecek ülkelerin başında geliyor. Olası bir fiyat artışı, cari açığı büyütecek ve enflasyonu yeniden körükleyecek. Ayrıca, İran’dan doğal gaz ithalatı durursa, hem konut hem sanayi tüketiminde kesinti riski doğacak. Türkiye’nin enerji arz güvenliği için Azerbaycan ve Rusya ile alternatif koridorları olsa da, mevcut kontratlar krizi tamamen karşılamaya yetmeyebilir. Diplomatik açıdan ise Ankara, hem İran’la ilişkileri hem de Batı ittifakını dengelemek zorunda kalacak.
