Endometriozis hastalarının yıllarca süren tanı bekleyişine son verecek iki yeni test, aile hekimleri tarafından uygulanabilecek. İngiltere’de geliştirilen tükürük ve rahim ağzı sürüntü testlerinin, mevcut ortalama dokuz yıllık teşhis süresini büyük ölçüde kısaltması bekleniyor. Uzmanlar, bu testlerin oyunun kurallarını değiştireceğini ve kadınların yıllarca süren ağrı ve belirsizlikle yaşamak zorunda kalmayacağını belirtiyor.
Testler nasıl çalışıyor?
Araştırmacılar, endometriozisli kadınların tükürük ve rahim ağzı sıvılarında hastalığa özgü biyobelirteçler tespit etti. Bu biyobelirteçleri hedef alan testler, invaziv olmayan yöntemlerle hızlı sonuç veriyor. Mevcut tanı yöntemi olan laparoskopi, cerrahi müdahale gerektiriyor ve uzman hastanelerde yapılabiliyor. Yeni testler ise birinci basamak sağlık hizmetlerinde, aile hekimi muayenehanesinde kolayca uygulanabilecek. Bu sayede hastaların uzman bir jinekoloğa yönlendirilmesi için geçen süre de kısalacak.
Endometriozis, rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında büyümesiyle oluşan ve şiddetli ağrı, kısırlığa neden olabilen kronik bir hastalık. Dünya genelinde her on kadından birini etkiliyor ancak belirtilerin çeşitliliği ve tanıdaki zorluklar nedeniyle birçok hasta yıllarca teşhis alamıyor. Yeni testlerin, özellikle genç kadınlarda erken tanıyı mümkün kılarak hastalığın ilerlemesini ve tedavi maliyetlerini azaltması bekleniyor.
Küresel bir umut
İngiltere’de yapılan klinik çalışmalar, tükürük testinin %95, rahim ağzı sürüntü testinin ise %90’ın üzerinde doğruluk oranına sahip olduğunu gösterdi. Bu oranlar mevcut tanı yöntemlerine oldukça yakın. Testlerin bir yıl içinde NHS’de kullanıma sunulması planlanıyor. Uzmanlar, bu teknolojinin gelişmekte olan ülkelerde de uygulanabilir olduğunu, çünkü özel bir ekipman gerektirmediğini vurguluyor. Endometriozis tanısındaki gecikme, yalnızca bireysel acıya değil, aynı zamanda iş gücü kaybı ve sağlık sistemine ek yüke de yol açıyor. Yeni testlerin bu sorunu kökünden çözme potansiyeli var.
Dünya Sağlık Örgütü, endometriozisi küresel bir halk sağlığı sorunu olarak tanımlıyor. Hastalığın yaygınlığına rağmen araştırmalara ayrılan fon sınırlı. Yeni testlerin geliştirilmesi, bu alandaki farkındalığın artmasına ve daha fazla yatırım yapılmasına öncülük edebilir. Ayrıca testlerin diğer jinekolojik hastalıkların tanısında da kullanılma potansiyeli bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de endometriozis tanısı için ortalama bekleme süresinin de 7-10 yıl arasında olduğu tahmin ediliyor. Yeni testlerin Türk sağlık sistemine entegre edilmesi, binlerce kadının erken tanı almasını sağlayabilir. Özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinde kullanılabilir olması, kırsal kesimdeki kadınların da faydalanmasına imkan tanır. Testlerin maliyeti ve SGK geri ödeme kapsamına alınması kritik. Ancak bu teknoloji, Türkiye’nin kadın sağlığı alanındaki hedefleriyle örtüşüyor ve ulusal bir endometriozis stratejisi geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
