İklim değişikliğiyle mücadelede yetersizlikler ve El Niño'nun etkisiyle artan doğal felaketler, küresel finans piyasalarında yeni bir hesaplaşma riskini gündeme getiriyor. Avustralyalı sürdürülebilir yatırım uzmanı Pablo Berrutti, Nepal'deki buzul gölü patlaması, Endonezya'daki orman yangınları ve iklim azaltım çabalarının neden hedeflenenin altında kaldığını analiz etti. Berrutti, Stewart Investors'ta sürdürülebilir yatırım direktörü olarak görev yapmış, şu anda Altiorem adlı kâr amacı gütmeyen kuruluşun direktörüdür.
İklim Felaketlerinin Gölgesinde Azaltım Çabaları
Nepal'de 2024 yılında meydana gelen buzul gölü patlaması, Himalaya bölgesinde artan bir tehdidin habercisi oldu. İklim ısınmasıyla buzullar eriyor ve buzul gölleri genişliyor; bu göllerin setleri çöktüğünde vadilerdeki yerleşim yerleri sular altında kalıyor. Endonezya'da ise kuraklık ve sıcak hava dalgaları orman yangınlarını tetikledi, geniş alanlar kül oldu ve bölgesel hava kalitesi ciddi şekilde düştü. Berrutti, bu olayların sadece çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal yıkıma yol açtığını vurguluyor. İklim azaltım politikaları ise küresel ölçekte yetersiz kalıyor: ülkelerin taahhütleri, Paris Anlaşması hedeflerini yakalamaktan uzak. Fosil yakıt sübvansiyonları hâlâ milyarlarca doları buluyor ve yenilenebilir enerjiye geçiş beklenen hızda gerçekleşmiyor.
El Niño, Pasifik Okyanusu'ndaki yüzey sıcaklıklarının artmasıyla oluşan bir iklim olayı. 2023-2024 döneminde güçlü bir El Niño yaşandı ve dünya genelinde sıcaklık rekorlarını getirdi. Aşırı hava olayları, tarımsal üretimi vurdu, gıda fiyatlarını yükseltti ve tedarik zincirlerini kırdı. Finansal piyasalar, bu tür olayların yaratacağı riskleri fiyatlamakta zorlanıyor. Merkez bankaları ve düzenleyiciler, iklimle ilgili finansal riskleri daha fazla gündeme alıyor. Ancak Berrutti, mevcut finansal sistemin bu riskleri yeterince yansıtmadığını savunuyor. Örneğin, karbon yoğun varlıkların değerleri, olası bir karbon fiyatlaması veya ani politika değişiklikleri karşısında şişkin kalabilir. Bu da bir "karbon balonu" riskini doğuruyor.
Küresel Boyut ve Finansal Yansımalar
İklim felaketlerinin ekonomik maliyeti her yıl artıyor. Sigorta şirketleri, artan hasar talepleri karşısında primleri yükseltiyor ve bazı bölgelerde sigorta kapsamı daralıyor. Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkelerde yatırım ve büyümeyi olumsuz etkiliyor. Nepal gibi dağlık ülkelerde altyapı projeleri sekteye uğruyor; Endonezya gibi orman yangınlarına maruz kalan ülkelerde sağlık harcamaları ve karbon emisyonları artıyor. Küresel ölçekte ise iklim göçü, gıda güvensizliği ve jeopolitik gerilimler derinleşiyor. Berrutti, iklim finansmanı konusunda gelişmiş ülkelerin taahhütlerini yerine getirmediğini hatırlatıyor: yılda 100 milyar dolar taahhüdü hâlâ tam olarak karşılanmadı. Öte yandan, yeşil tahviller ve sürdürülebilir yatırım fonları büyüyor; ancak bu fonların gerçekten düşük karbonlu bir ekonomiye geçişi finanse edip etmediği tartışmalı. Berrutti, "yeşil yıkanma" (greenwashing) riskine dikkat çekiyor ve yatırımcıların daha titiz bir denetim yapması gerektiğini söylüyor.
Yaklaşan finansal hesaplaşma, iklim risklerinin bir gün aniden fiyatlanmasıyla tetiklenebilir. Eğer ülkeler karbon fiyatlaması gibi politikalarda ani ve sert adımlar atarsa, fosil yakıt varlıkları değer kaybedebilir, enerji şirketleri zor durumda kalabilir ve finansal piyasalarda dalgalanma yaşanabilir. Bu senaryo, 2008 krizini aratmayacak bir etki yaratabilir. Ancak Berrutti, umutsuz olmadığını da ekliyor: Teknolojik yenilikler, yenilenebilir enerji maliyetlerindeki düşüş ve artan kamuoyu baskısı olumlu gelişmeler. Yine de mevcut gidişat, felaketleri önlemek için yeterli değil. Küresel emisyonlar hâlâ artıyor ve 1,5 derece hedefi neredeyse imkânsız hale geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, iklim değişikliğinden en çok etkilenecek bölgelerden biri olan Akdeniz havzasında yer alıyor. Artan sıcaklıklar, kuraklık, orman yangınları ve deniz seviyesi yükselmesi Türkiye'nin tarım, turizm ve su kaynakları üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. El Niño gibi küresel olaylar, Türkiye'de de yağış rejimini bozarak tarımsal verimi düşürebilir ve gıda fiyatlarını yükseltebilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji ithalatına bağımlılığı, fosil yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı kırılganlığını artırıyor. Finansal açıdan, Türk bankaları ve şirketleri, iklimle ilgili varlıkların yeniden fiyatlanması riskine karşı hazırlıklı olmalı. Türkiye'nin Paris Anlaşması kapsamındaki taahhütleri ve yeşil dönüşüm politikaları, bu riskleri yönetmede kritik öneme sahip. Ancak mevcut politikaların hızı ve kapsamı, küresel hedeflerle uyumlu değil.
