Dünya Sağlık Örgütü (WHO), dünya genelinde 57 milyondan fazla insanı etkileyen demans hastalığının risk faktörlerinin yüzde 45'e varan oranda önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini açıkladı. Örgütün yayımladığı yeni kılavuzda, demansın sadece yaşlanmayla ilgili kaçınılmaz bir durum olmadığı, erken müdahale ve sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleriyle riskin önemli ölçüde azaltılabileceği vurgulandı. Raporda, eğitim eksikliği, işitme kaybı, yüksek tansiyon, obezite, diyabet, depresyon, fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı, sosyal izolasyon ve aşırı alkol tüketimi gibi on iki ana risk faktörü sıralandı. WHO yetkilileri, bu faktörlerin yaşam boyunca kontrol altına alınmasıyla demans vakalarının önemli bir bölümünün önlenebileceğine dikkat çekti.
Küresel demans krizi ve yeni stratejiler
Dünya genelinde demans hastalığının görülme sıklığı giderek artıyor. 2030 yılına kadar bu sayının 78 milyona, 2050'de ise 139 milyona yükselmesi bekleniyor. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde demans vakalarının hızla artması, sağlık sistemleri üzerinde ciddi bir yük oluşturuyor. WHO'nun yeni raporu, demansla mücadelede bireysel ve toplumsal düzeyde alınabilecek önlemleri detaylandırıyor. Bunlar arasında erken çocukluk döneminden itibaren eğitime erişimin sağlanması, orta yaşta işitme kaybının tedavisi, hipertansiyonun kontrol altına alınması, sigaranın bırakılması, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz gibi önlemler yer alıyor.
Asya bölgesinde durum ve farkındalık çalışmaları
Asya, dünyadaki demans vakalarının büyük bir kısmını barındırıyor. Çin, Hindistan ve Japonya gibi ülkelerde yaşlı nüfusun hızla artması, demansın yaygınlığını da artırıyor. WHO'nun raporu, özellikle Asya ülkelerinde demans konusunda farkındalığın artırılması ve erken teşhis hizmetlerinin yaygınlaştırılması gerektiğine işaret ediyor. Raporda ayrıca, demans hastalarına bakım veren ailelerin ve sağlık çalışanlarının desteklenmesi, toplum temelli bakım modellerinin geliştirilmesi ve araştırmalara daha fazla kaynak ayrılması çağrısı yapılıyor. Küresel düzeyde demansın ekonomik maliyetinin yılda 1,3 trilyon doları bulduğu tahmin ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de demans hastalığının yaygınlığı giderek artan bir sağlık sorunu haline geliyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre yaşlı nüfus oranı yüzde 10'a yaklaşırken, Alzheimer ve diğer demans türlerinin görülme sıklığı da artış gösteriyor. Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü yaşlı sağlığı programları çerçevesinde demansla mücadele çalışmaları sürüyor. WHO'nun yayımladığı bu kılavuz, Türkiye'de demansın önlenmesi ve geciktirilmesi için ulusal stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Özellikle risk faktörlerinin kontrolü, erken teşhis ve bakım hizmetlerinin güçlendirilmesi konularında Türkiye'nin politikalarını gözden geçirmesi önem taşıyor.
