FIFA Dünya Kupası gibi büyük spor organizasyonları, milyonlarca insanı ekran başına kilitleyen, milli duyguları harekete geçiren küresel etkinliklerdir. Ancak bu heyecanın gölgesinde, karanlık bir istatistik dikkat çekiyor: Turnuva süresince aile içi şiddet raporlarında belirgin bir artış yaşanıyor. İngiltere ve Galler’de yapılan araştırmalar, 2010 Dünya Kupası sırasında aile içi şiddet olaylarının normal döneme göre yüzde 26 arttığını, bu oranın takımın maç kaybettiği günlerde yüzde 38’e çıktığını gösteriyor. Benzer bir artış, 2018 turnuvasında da gözlemlendi ve bu durum, sporun toplumsal bir sorunu nasıl tetikleyebileceğini bilimsel verilerle ortaya koyuyor.
Maç sonuçları ve şiddet arasındaki bağlantı
Lancaster Üniversitesi’nden Dr. Stuart Kirby liderliğindeki bir araştırma ekibi, 2010-2014 yılları arasındaki Dünya Kupası ve Avrupa Şampiyonası dönemlerini inceledi. Araştırmaya göre, turnuva günlerinde aile içi şiddet ihbarları, aynı dönemdeki maç olmayan günlere göre belirgin şekilde daha yüksek. Maçın kaybedilmesi, kazanılmasına kıyasla daha fazla şiddet vakasına yol açıyor, ancak herhangi bir maçın oynanması bile normal günlere göre risk artışı yaratıyor. Araştırmacılar bu durumu, alkol tüketimi, artan duygusal gerilim ve maç sırasında kurulan sosyal bağların sonraki hayal kırıklığı ile açıklıyor. Özellikle kaybedilen bir maçın ardından yaşanan öfke ve çaresizlik duyguları, saldırgan davranışları tetikleyebiliyor. Ayrıca, maç izleme kültürünün sıklıkla alkolle birlikte anılması, şiddet olaylarının artmasına zemin hazırlıyor.
Küresel veriler ve uzman görüşleri
Benzer bulgular sadece İngiltere’yle sınırlı değil. ABD’de Super Bowl günlerinde aile içi şiddet raporlarında yüzde 40’a varan artış olduğunu gösteren çalışmalar mevcut. Avustralya’da ise 2006 Dünya Kupası sırasında aile içi şiddet vakalarının yüzde 23 arttığı kaydedildi. Uzmanlardan kadın hakları örgütü Women’s Aid, bu durumun maç heyecanıyla ilişkilendirilmemesi gerektiğini, sorunun aslında kadınlara yönelik şiddeti normalleştiren kültürel faktörlerden kaynaklandığını vurguluyor. Polis raporları, Dünya Kupası döneminde çağrı merkezlerine gelen ihbarların yalnızca küçük bir kısmının maçla doğrudan bağlantılı olduğunu, ancak artışın sistematik olduğunu gösteriyor. Özellikle İngiltere’nin erken elendiği turnuvalarda şiddet raporlarının daha da yükseldiği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de aile içi şiddet raporlarının büyük spor etkinlikleri sırasında artıp artmadığına dair kapsamlı bir akademik çalışma bulunmamakla birlikte, benzer dinamiklerin geçerli olabileceği düşünülüyor. Türkiye'de futbolun toplumsal etkisi ve maç kültüründe alkolün yeri, bu riski artırabilir. Kadına yönelik şiddetle mücadelede farkındalık çalışmaları yürüten sivil toplum kuruluşları, büyük turnuvalar öncesinde polis ve sağlık birimlerinin uyarılmasını ve maç günlerinde şiddet hatlarının yoğunlaştırılmasını öneriyor. Küresel veriler, bu tür önlemlerin vaka sayısını azaltmada etkili olduğunu gösteriyor.
