83 ülkeyi kapsayan kapsamlı bir araştırma, antibiyotiklere dirençli bakterilerin dünya genelinde çocukları en yaygın enfeksiyonlara karşı giderek daha savunmasız bıraktığını ortaya koydu. 2004 ile 2022 yılları arasında her bölgede antibiyotik direncinin arttığını belirleyen çalışma, özellikle gelişmekte olan ülkelerde durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor. Avustralya'nın Melbourne kentinde yaşayan 13 yaşındaki Harry Booth'un hikayesi bu küresel krizin yüzlerinden yalnızca biri. Soğuk kış aylarında defalarca hastaneye kaldırılan genç, basit bir enfeksiyonun antibiyotiklere yanıt vermemesi nedeniyle haftalarca tedavi görmek zorunda kaldı.
Küresel bir sağlık krizi: Antibiyotik direnci neden artıyor?
Araştırmacılar, antibiyotiklerin aşırı ve yanlış kullanımının bu krizi körüklediğini belirtiyor. Dünya genelinde reçetesiz antibiyotik satışı, tarımda yaygın kullanım ve eksik tedavi süreçleri, bakterilerin direnç geliştirmesini hızlandırıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), antibiyotik direncini küresel sağlık açısından en büyük 10 tehdit arasında sıralıyor. Her yıl yaklaşık 1,27 milyon ölümün doğrudan antibiyotik direncine bağlı olduğu tahmin ediliyor. Çocuklar, bağışıklık sistemleri henüz tam gelişmediği için bu durumdan en çok etkilenen grup. Çalışmada, direncin en yüksek olduğu bölgeler arasında Sahra Altı Afrika ve Güney Asya öne çıkarken, Avrupa ve Kuzey Amerika'da da belirgin artış kaydedildi.
Çözüm arayışları ve bölgesel farklılıklar
Uzmanlar, bu krizle mücadelede yeni antibiyotik geliştirilmesi, mevcut ilaçların akılcı kullanımı ve enfeksiyon kontrol önlemlerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Ancak ilaç şirketleri, yeni antibiyotik geliştirmenin yüksek maliyeti ve düşük kâr marjı nedeniyle bu alana yatırım yapmakta isteksiz. Bu durum, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde tedavi seçeneklerini daha da kısıtlıyor. Çalışma, direncin bölgesel farklılıklar gösterdiğini ve bazı bölgelerde belirli ilaçlara karşı direncin yüzde 50'nin üzerine çıktığını ortaya koydu. Örneğin, Güneydoğu Asya'da sefalosporinlere karşı direnç oranları endişe verici seviyelere ulaşmış durumda. Bu durum, pnömoni ve menenjit gibi hayatı tehdit eden enfeksiyonların tedavisini ciddi şekilde zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de antibiyotik tüketimi, OECD ortalamasının üzerinde seyrediyor ve bu durum direnç gelişimini hızlandırıyor. Sağlık Bakanlığı'nın akılcı ilaç kullanımı konusundaki çabalarına rağmen, reçetesiz antibiyotik satışı halen yaygın. Bu küresel kriz, Türkiye'de de sağlık sistemine ek yük getirebilir ve özellikle çocuk ölümlerini artırabilir. Türkiye'nin, Dünya Sağlık Örgütü'nün eylem planlarına uyum sağlaması ve antibiyotik kullanımını daha sıkı denetlemesi gerekiyor. Ayrıca, yeni antibiyotik geliştirme çalışmalarına katkı sağlaması ve bölgesel iş birliğini artırması, hem küresel hem de ulusal çıkarlara hizmet edecektir.
