Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), El Nino hava olayının etkisini göstermeye başlamasıyla birlikte, aşırı sıcak hava dalgalarına karşı hükümetlerin hassas grupları korumak için acil önlemler alması gerektiğini vurguladı. Bu yıl 'benzeri görülmemiş' hava aşırılıkları yaşanacağı uyarıları yapılırken, DSÖ yayınladığı yeni rehberde, ısı-sağlık eylem planlarının güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Özellikle yaşlılar, kronik hastalığı olanlar, çocuklar ve düşük gelirli toplulukların aşırı sıcaktan en fazla etkilenecek gruplar olduğuna dikkat çekildi.
Yeni Rehberin İçeriği
DSÖ tarafından yayımlanan kapsamlı rehber, hükümetlere ısı-sağlık eylem planlarının hazırlanması, uyarı sistemlerinin kurulması, sağlık tesislerinin hazırlanması ve toplum bilincinin artırılması konularında adımlar öneriyor. Rehberde ayrıca, ısı dalgası sırasında su ve gölgelik alanlara erişimin sağlanması, okul ve iş yerlerinde esneklik tanınması gibi pratik önlemler de yer alıyor. DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, 'İklim değişikliği nedeniyle aşırı sıcak olayları daha sık ve şiddetli hale geliyor. Ülkelerin hazırlıklı olması ve hassas grupları koruması hayati önem taşıyor' dedi.
El Nino'nun bu yıl küresel sıcaklıkları rekor seviyelere çıkarması bekleniyor. Dünya Meteoroloji Örgütü (DMÖ) verilerine göre, El Nino'nun 2023'ün ikinci yarısında etkisini artırarak 2024'te de devam etmesi öngörülüyor. Bu durum, birçok bölgede aşırı sıcak dalgaları, kuraklık ve yangın riskini beraberinde getiriyor. DSÖ'nün rehberi, bu risklere karşı sağlık sistemlerinin hazırlıklı olmasını ve toplum bazlı müdahale mekanizmalarının güçlendirilmesini amaçlıyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
El Nino, Pasifik Okyanusu'ndaki deniz suyu sıcaklıklarının anormal şekilde artmasıyla oluşan bir iklim döngüsüdür. Bu olay, dünya genelinde hava desenlerini etkileyerek kuraklık, sel ve sıcak hava dalgaları gibi aşırı hava olaylarına yol açar. Son 50 yılda kaydedilen en güçlü El Nino'ların ardından, 1997-98 ve 2015-16 yıllarında binlerce kişi aşırı sıcak nedeniyle hayatını kaybetmişti. DSÖ, bu yılki El Nino'nun da benzer etkilere yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Özellikle Asya, Afrika ve Latin Amerika'daki düşük gelirli ülkeler, aşırı sıcaklardan en çok etkilenen bölgeler arasında yer alıyor. Ancak gelişmiş ülkeler de bu tehditten muaf değil. Avrupa'da 2003 ve 2019 yıllarında yaşanan sıcak hava dalgaları, on binlerce kişinin ölümüne neden olmuştu. DSÖ, hükümetlerin uzun vadeli iklim değişikliği adaptasyon stratejilerinin bir parçası olarak ısı-sağlık eylem planlarını entegre etmelerini tavsiye ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Akdeniz iklim kuşağında yer alması nedeniyle aşırı sıcak hava dalgalarına karşı hassas bir konumda. Küresel ısınmanın etkisiyle yaz aylarında rekor sıcaklıklar yaşanan Türkiye'de, özellikle büyükşehirlerde yaşayan yaşlı nüfus ve kronik hastalığı olan bireyler risk altında. DSÖ'nün yayımladığı rehber, Türkiye'nin mevcut ısı-sağlık eylem planlarını gözden geçirmesi ve özellikle erken uyarı sistemleri ile yeşil alanların artırılması gibi uyum önlemlerini hayata geçirmesi için bir fırsat sunuyor. Ayrıca, tarım ve turizm sektörlerinin de aşırı sıcaklardan etkilenmesi bekleniyor; bu nedenle ilgili bakanlıkların koordineli çalışması önem kazanıyor.
