Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DRC), doğusunda yıllardır süren çatışmaların sorumlusu olarak gördüğü Ruanda'yı Uluslararası Adalet Divanı'na (ICJ) taşıdı. Kinshasa yönetimi, Ruanda'nın Kongo topraklarını işgal ettiğini, doğal kaynakları yasa dışı yollarla ülke dışına çıkardığını ve isyancı grupları desteklediğini iddia ediyor. Başvuru, Kongo'nun doğusunda özellikle M23 isyancı hareketinin yeniden canlanmasıyla tırmanan şiddet olaylarının ardından geldi. UAD, iki ülke arasındaki uyuşmazlığı çözmek için bir dizi duruşma düzenlemeye hazırlanıyor.
Gelişmenin arka planı: Yüzyıllık gerginlikler ve M23'ün yeniden doğuşu
Doğu Kongo'daki çatışmalar, 1994 Ruanda soykırımının ardından bölgeye kaçan Hutular ve Ruanda destekli Tutsi isyancıları arasındaki gerilimle başladı. İlk Kongo Savaşı'ndan bu yana milyonlarca insan hayatını kaybederken, bölge dünyanın en karmaşık insani krizlerinden birine sahne oldu. Ruanda, Kongo'nun zengin kobalt, koltan ve altın yataklarını kontrol etmek için M23 ve diğer silahlı grupları kullanmakla suçlanıyor. M23 hareketi, 2012'de kısa süreli bir zafer kazandıktan sonra yenilgiye uğrasa da, 2021'de tekrar ortaya çıktı ve büyük toprak kazanımları elde etti. Birleşmiş Milletler raporlarına göre, Ruanda ordusu M23'e lojistik destek sağlıyor ve hatta birliklerini doğrudan çatışmalara dahil ediyor.
Kongo Cumhurbaşkanı Félix Tshisekedi, Ruanda Devlet Başkanı Paul Kagame'yi 'komşu ülkeyi istikrarsızlaştırmakla' suçlayarak uluslararası toplumun müdahalesini talep etti. UAD'ye yapılan başvuru, bu talebin en somut adımı olarak görülüyor. Kinshasa, Ruanda'nın egemenlik ihlali yaptığını ve uluslararası hukuku çiğnediğini iddia ederek tazminat talep ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Kaynak savaşları büyüyor
Doğu Kongo'daki çatışmalar sadece iki ülke arasında bir anlaşmazlık değil; aynı zamanda küresel teknoloji endüstrisinin temel girdileri olan kobalt, koltan ve diğer nadir minerallerin kontrolü için verilen bir savaş. Bu mineraller akıllı telefonlardan elektrikli araç bataryalarına kadar birçok üründe kullanılıyor. Ruanda ve Uganda gibi komşu ülkeler, yıllardır bu kaynakların yasa dışı ticaretinden besleniyor. Ayrıca, bölgede Çin, ABD ve Avrupa Birliği'nin stratejik çıkarları da bulunuyor. Çin, DRC'deki büyük maden yatırımlarıyla öne çıkarken, ABD ve AB, nadir toprak elementlerinde Çin'e bağımlılığı azaltmak için Afrika'da alternatif kaynaklar arıyor.
UAD'nin kararları bağlayıcı olsa da, mahkemenin fiili yaptırım gücü sınırlı. Geçmişte Ruanda'nın uluslararası mahkeme kararlarını tanımadığı veya uygulamadığı görüldü. Bu nedenle, davanın somut sonuçlar doğurması için uluslararası toplumun baskısı ve muhtemelen Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin yaptırım kararları gerekebilir. Ancak, BMGK'da Çin ve ABD'nin veto yetkisi, özellikle Çin'in Ruanda ile yakın ekonomik ilişkileri göz önüne alındığında, bu seçeneği zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, son yıllarda Afrika kıtasıyla ilişkilerini stratejik bir eksende derinleştiriyor. DRC, Türkiye'nin Orta Afrika'daki önemli ticaret ortaklarından biri haline gelirken, Ruanda ile de diplomatik temaslar sürüyor. Doğu Kongo'daki çatışmaların UAD'ye taşınması, Türkiye'nin arabuluculuk veya barış gücü katkısı gibi diplomatik araçlarla sürece dahil olma potansiyelini artırabilir. Ayrıca, bölgedeki istikrarsızlık, Türk savunma sanayii ihracatını ve madencilik sektöründeki yatırımlarını olumsuz etkileyebilir. Türkiye, çatışan taraflarla dengeli ilişkilerini koruyarak hem insani krizin hafifletilmesine katkıda bulunabilir hem de kendi çıkarlarını güvence altına alabilir.
