Uganda'da keşfedilen ham petrolü Tanzanya'nın Hint Okyanusu kıyısındaki limanına taşıyacak 900 millik (yaklaşık 1.450 kilometre) bir boru hattı, yıllardır süren muhalefete rağmen tamamlanma aşamasına geldi. Doğu Afrika Ham Petrol Boru Hattı (EACOP) olarak bilinen proje, çevre aktivistlerinin ve yerel toplulukların tüm itirazlarına karşın önümüzdeki aylarda faaliyete geçmeye hazırlanıyor. Proje, bölgedeki petrol üretimini başlatacak olmasına rağmen, beraberinde getirdiği ekolojik yıkım, yerinden edilme ve iklim krizine katkı gibi riskler nedeniyle yoğun eleştirilerin odağında yer alıyor.
Doğu Afrika’nın En Uzun Isıtmalı Boru Hattı
Uganda’nın Albert Gölü bölgesindeki petrol sahalarından başlayıp Tanzanya’nın Tanga limanına ulaşacak olan EACOP, dünyanın en uzun ısıtmalı boru hattı olma özelliğini taşıyor. Proje, 144 bin varil günlük taşıma kapasitesine sahip olacak. İnşaatı 2023’te başlayan hattın %60’ından fazlasının tamamlandığı bildiriliyor. Uganda ve Tanzanya hükümetleri, projenin ekonomik kalkınma için hayati olduğunu savunurken, Fransız enerji şirketi TotalEnergies projenin %62’sini, Uganda Ulusal Petrol Şirketi ise %15’ini elinde bulunduruyor. Uganda’nın petrol rezervlerinin 6,5 milyar varil olduğu tahmin ediliyor.
Proje, 2017 yılında ilk kez duyurulduğundan bu yana çok sayıda yasal engelle karşılaştı. Avrupa Birliği ve ABD’deki iklim odaklı yatırımcıların baskısıyla bazı finansörler projeden çekildi. Ancak TotalEnergies, inşaatı hızlandırmak için kendi kaynaklarını kullanmayı sürdürüyor. Uganda hükümeti, ilk petrolün 2025 sonunda akmaya başlayacağını duyurdu.
Çevresel ve Sosyal Etkiler: Topluluklar Direniyor
Projenin en büyük tartışma konusu, çevresel ve sosyal etkileri. Boru hattı, hassas ekosistemlerin ve tarım arazilerinin içinden geçiyor. Yerel halkın %70’inin geçimini sağladığı tarım alanlarının bir kısmı kamulaştırıldı. Aktivistler, 100 binden fazla kişinin doğrudan ya da dolaylı olarak yerinden edileceğini iddia ediyor. Ayrıca, boru hattının geçtiği bölgelerdeki su kaynaklarının kirlenme riski, halk sağlığı açısından endişe yaratıyor.
Uganda ve yurtdışındaki kampanyacılar, petrol akmaya başlamadan önce projeyi durdurmak için son bir çaba gösteriyor. İklim aktivistleri, bu tür fosil yakıt projelerinin küresel ısınma hedefleriyle çeliştiğini vurguluyor. Paris Anlaşması’na imza koyan Uganda ve Tanzanya’nın, büyük bir fosil yakıt yatırımını hayata geçirmesi çelişki olarak değerlendiriliyor. TotalEnergies ise projenin modern teknolojilerle çevresel etkileri en aza indireceğini ve bölgeye istihdam ve altyapı getireceğini savunuyor.
Küresel Enerji Piyasaları ve İklim Krizi Bağlamı
EACOP, küresel enerji dönüşümü tartışmalarının tam ortasında yer alıyor. Rusya-Ukrayna savaşının ardından enerji güvenliği endişeleri, birçok ülkeyi yeni fosil yakıt yatırımlarına yöneltmiş durumda. Bu bağlamda Afrika’nın yeni petrol üreticisi olarak ortaya çıkması, küresel arz çeşitliliği açısından stratejik görülüyor. Ancak Uluslararası Enerji Ajansı, 2050’ye kadar net sıfır emisyon hedefine ulaşmak için yeni petrol ve gaz sahalarının geliştirilmemesi gerektiğini belirtiyor.
Projenin finansmanı da tartışmalı. Başlangıçta 5 milyar dolar olarak açıklanan maliyetin, enflasyon ve inşaat gecikmeleriyle 10 milyar dolara yaklaştığı tahmin ediliyor. Uganda, bu yatırımın ekonomisini canlandıracağını ve borç yükünü hafifleteceğini düşünüyor. Ancak eleştirmenler, petrol gelirlerinin yolsuzluk ve çatışma riskini artırabileceğine dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Doğu Afrika’daki bu petrol projesi, Türkiye’nin enerji ve dış politika çıkarları açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, artan enerji talebini karşılamak için kaynak çeşitlendirmesine giderken, Afrika’daki yeni üreticiler potansiyel tedarikçi olarak değerlendirilebilir. Ayrıca Türkiye, Somali, Etiyopya ve Sudan gibi Doğu Afrika ülkeleriyle savunma, insani yardım ve ticaret alanlarında ilişkilerini derinleştiriyor. Uganda ve Tanzanya ile de ekonomik iş birliği fırsatları bulunuyor. Ancak projenin çevresel riskleri ve uluslararası eleştiriler, Türk şirketlerinin benzer projelerde yer alması durumunda itibar yönetimi açısından hassasiyet gerektiriyor. Bölgedeki istikrar, Türkiye’nin denizlerdeki ve kızıldeniz’deki güvenlik çıkarlarını da yakından ilgilendiriyor.
