Florida'da Cumhuriyetçi Parti'nin üst düzey isimleri ve adayları, Vali Ron DeSantis'in (R) yapay zekaya yönelik sert eleştirileriyle bilinen yönetiminin ardından, eyalette yapay zeka (YZ) düzenlemelerini artırma sözü veriyor. DeSantis, 2023'te yayımladığı bir genelgeyle kamu sektöründe YZ kullanımına katı kurallar getirmiş, özellikle yüz tanıma ve otomatik karar alma sistemlerine sınırlamalar getirmişti. Şimdi ise Florida Meclisi'ndeki Cumhuriyetçi çoğunluk, bu düzenlemeleri chatbot'ları da içerecek şekilde genişletmeyi planlıyor. Yasa teklifleri arasında, YZ ile oluşturulan içeriklerin etiketlenmesi, seçimlerde deepfake kullanımının yasaklanması ve tüketicilere yönelik YZ tabanlı kararlarda şeffaflık şartı bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
DeSantis, 2022'de imzaladığı bir kararname ile devlet kurumlarının YZ kullanımını denetlemek üzere bir YZ Görev Gücü kurmuştu. Görev gücü, 2023 raporunda, özellikle suç tahmini ve sosyal yardımların belirlenmesinde kullanılan YZ sistemlerinin önyargılı sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunmuştu. Bu rapor, eyalet yasama organında YZ düzenlemesine yönelik iki partili desteği artırdı. Ancak DeSantis'in 2024 başkanlık seçimlerinde aday olmayacağını açıklaması ve 2026'da görev süresinin dolması, Cumhuriyetçileri daha hızlı hareket etmeye itiyor.
Florida Temsilciler Meclisi'nin Bilişim Komitesi Başkanı olan Cumhuriyetçi vekil Tom Fabian, 'YZ teknolojisi baş döndürücü bir hızla ilerlerken, vatandaşlarımızı korumak için kurallarımızı güncellemeliyiz. Chatbot'lar artık günlük hayatın bir parçası ve bunların şeffaf, güvenli ve adil olması gerekiyor' dedi. Fabian'ın hazırladığı taslak yasa, YZ tarafından üretilen görüntü, video ve metinlerin 'yapay zeka ile oluşturuldu' ibaresiyle etiketlenmesini zorunlu kılıyor. Ayrıca, seçim kampanyalarında deepfake kullanımına 10 bin dolara kadar para cezası ve 5 yıl hapis cezası öngörülüyor.
Öte yandan, teknoloji şirketleri ve bazı serbest piyasa yanlısı Cumhuriyetçiler, düzenlemelerin yenilikçiliği engelleyebileceği endişesini taşıyor. Florida Telekomünikasyon Derneği Başkanı Mark Wilson, 'Florida, teknoloji şirketleri için cazip bir merkez haline geldi. Aşırı düzenleme, bu yatırımları başka eyaletlere kaydırabilir' uyarısında bulundu. Ancak yasa yapıcılar, özellikle tüketici koruması ve seçim güvenliği gibi konularda düzenlemenin kaçınılmaz olduğunu savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Florida'nın YZ düzenleme hamlesi, ABD genelinde yapay zeka politikalarına ilişkin artan tartışmaların bir parçası. California, New York ve Colorado gibi eyaletler de benzer yasalar çıkarmış veya çıkarmayı planlıyor. Federal düzeyde ise Kongre'de YZ düzenlemesi konusunda bir tıkanıklık yaşanıyor. Başkan Joe Biden, 2023 sonunda imzaladığı bir başkanlık kararnamesi ile federal kurumlara YZ güvenliği konusunda talimat vermiş olsa da, kapsamlı bir federal yasa henüz mevcut değil. Bu durum, eyaletlerin farklı düzenlemelerle bir 'patchwork' (yamalı bohça) oluşturmasına yol açıyor; bu da teknoloji şirketleri için uyum maliyetlerini artırıyor.
Küresel ölçekte ise Avrupa Birliği, ABD'den daha hızlı davranarak YZ Yasası'nı kabul etti ve risk temelli bir yaklaşım benimsedi. Çin ise YZ düzenlemesinde daha devlet merkezli bir yol izliyor. Florida gibi büyük ekonomilere sahip eyaletlerin attığı adımlar, küresel YZ yönetişiminde bir 'California etkisi' yaratabilir: yani büyük pazarın kuralları, dünya çapında fiili standart haline gelebilir.
Florida'nın düzenleme paketi özellikle sağlık, eğitim ve finans sektörlerinde YZ kullanımını da hedef alıyor. Tasarıya göre, bankaların kredi taleplerini değerlendirirken kullandığı YZ algoritmalarının bağımsız denetimden geçmesi gerekecek. Sağlık alanında tanı koymaya yardımcı YZ sistemlerinin ise insan doktor onayı olmadan nihai karar vermesi yasaklanacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Florida'nın YZ düzenlemeleri, Türkiye açısından doğrudan bir etki yaratmasa da, ABD'deki eyalet düzeyindeki düzenlemelerin küresel normlara dönüşme potansiyeli taşıması nedeniyle önemlidir. Türk şirketlerinin ABD pazarına açılırken bu kurallara uyum sağlaması gerekebilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi ulusal YZ stratejisini belirlerken, AB ve ABD'deki düzenlemeleri yakından takip etmesi ve benzer standartları benimsemesi, ihracat ve teknoloji transferi açısından avantaj sağlayabilir. Deepfake ve seçim güvenliği konusundaki düzenlemeler, Türkiye'de de siber güvenlik ve dezenformasyonla mücadele bağlamında örnek teşkil edebilir.
