Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DRC), eski sömürgeci güç Belçika'dan, ülkenin mineral zenginliklerini haritalayan sömürge dönemi belgelerinin iadesi için diplomatik baskıyı artırıyor. Kongolu bir bakan, geçtiğimiz günlerde Belçikalı yetkililerle bir araya gelerek, 1885-1960 yılları arasında sömürge yönetimi tarafından hazırlanan jeolojik haritalar, maden ettitleri ve kaynak envanterlerinin akıbetini görüştü. Brüksel'deki toplantıda, bu belgelerin Kongo'nun doğal kaynak yönetimi ve ekonomik kalkınması için kritik öneme sahip olduğu vurgulandı.
Gelişmenin arka planı
Kongo, dünyanın en büyük kobalt üreticisi olmasının yanı sıra, bakır, altın, elmas ve koltan gibi stratejik minerallerde de zengin bir potansiyele sahip. Ancak sömürge döneminde Belçika, bu kaynakların çıkarılması ve ihracatı konusunda detaylı haritalar oluşturmuştu. Kongo hükümeti, bu belgelerin kopyalarının ülkede bulunmadığını ve mevcut maden sahalarının dışında kalan bölgelerdeki potansiyelin değerlendirilemediğini belirtiyor.
Belçika, 2020'de Kongo'ya bazı sömürge arşivlerini iade etmiş olsa da, maden haritalarının tamamı henüz teslim edilmedi. Kongo Maden Bakanı Antoinette N'Samba Kalambayi, Belçika Dışişleri Bakanlığı yetkilileriyle yaptığı görüşmede, “Bu belgeler iade edilmezse, ülkemizin kalkınması eksik kalacak” dedi. Belçika tarafı ise arşivlerin dijitalleştirilmesi ve erişime açılması için teknik işbirliği önerdi.
Bölgesel ve küresel boyut
Belçika-Kongo arşiv krizi, eski sömürgeci güçlerle ilişkilerin yeniden sorgulandığı bir dönemde yaşanıyor. Fransa, İngiltere ve Hollanda da benzer taleplerle karşı karşıya. Küresel enerji dönüşümü için kritik minerallerin kontrolü, bu tartışmaları daha da karmaşık hale getiriyor. Kongo, kobalt rezervleriyle elektrikli araç bataryalarının ana tedarikçisi konumunda. Çin ve ABD, Kongo'da etkili olmak için yarışırken, belgelerin kontrolü yeni bir jeopolitik rekabet alanı oluşturabilir.
Afrika Birliği, sömürge dönemi varlıklarının iadesini destekleyen bir karar aldı. Ancak Belçika, arşivlerin “ortak miras” olduğunu savunarak tam iadeye yanaşmıyor. Bu durum, Kongo'da Belçika karşıtı duyguları körükleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin Afrika açılımı kapsamında Kongo ile artan ekonomik ilişkileri, bu gelişmeyi önemli kılıyor. Türk şirketleri Kongo'da maden ve altyapı projelerinde yer alıyor. Belgelerin iadesi, Kongo'nun kaynak yönetimini şeffaflaştırarak yabancı yatırımcılar için daha öngörülebilir bir ortam yaratabilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi tarihi arşivleriyle ilgili uluslararası tartışmalarda elini güçlendirecek bir emsal teşkil edebilir. Ancak doğrudan bir etkiden söz etmek için erken.
