Nijerya'nın güneybatı kıyısında, Atlantik Okyanusu'nun azgın dalgalarına karşı verilen amansız mücadelede bir şehir yavaş yavaş yok oluyor. 1940'larda Hıristiyan bir ütopya olarak kurulan ve 'Mutlu Şehir' anlamına gelen Ayetoro, iklim değişikliğinin yol açtığı deniz seviyesi yükselmesi ve kıyı erozyonu nedeniyle varlığını sürdürmekte zorlanıyor. 2019 yılı Şubat ayının 15'inde, 60 yaşındaki emekli balıkçı Arowo Victoria'nın geçim kaynağı olan teknesi ve ağları, okyanusun sabahın erken saatlerinde kıyıya vuran dev dalgalarıyla birlikte yok oldu. Victoria, "Deniz her şeyi aldı. Sadece teknemi değil, umutlarımı da," diyor. Bugün, şehrin yarısından fazlası sular altında kalmış durumda ve geriye kalan 15 bin kişi için seçenekler hızla tükeniyor.
Bir Ütopyanın Çöküşü
Ayetoro, 1947 yılında Nijerya'daki bazı Hıristiyan gruplar tarafından, dini özgürlük ve toplumsal eşitlik temelleri üzerine kuruldu. Şehir, kendine özgü yönetim yapısı ve okuma yazma oranının yüksekliğiyle kısa sürede bölgenin cazibe merkezi haline geldi. Ancak 1980'lerden itibaren iklim değişikliğinin etkileri hissedilmeye başlandı. Deniz seviyesi yılda ortalama 5-10 milimetre yükselirken, kıyı şeridi her yıl metrelerce içeri çekildi. 2010 yılında şehrin ana caddesi ve pazar yeri sular altında kaldı. Okullar, kiliseler ve hastaneler teker teker boşaltıldı. Bugün, Ayetoro'nun orijinal yüzölçümünün sadece yüzde 40'ı ayakta kalabilmiş durumda. Nijerya Hükümeti, 2018 yılında bölgeyi 'yüksek riskli' ilan etti ancak tahliye planları finanse edilemedi. BM İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) raporlarına göre, Nijerya'nın tüm kıyı şeridi benzer bir tehdit altında. Lagos gibi büyük şehirler de aynı kaderle karşı karşıya; ancak Ayetoro, bu felaketin en somut örneği olarak öne çıkıyor.
Küresel Isınmanın Yerel Yansımaları
Ayetoro örneği, iklim değişikliğinin sadece çevresel değil, aynı zamanda insani bir kriz olduğunu da gözler önüne seriyor. Nijerya, dünyanın en kalabalık ülkelerinden biri ve kıyı bölgelerinde yaklaşık 40 milyon kişi yaşıyor. Bilim insanları, deniz seviyesinin 2100 yılına kadar en az 1 metre yükselebileceğini ve bunun Nijerya'da 50 milyona yakın insanı etkileyebileceğini tahmin ediyor. Bu durum, yalnızca Nijerya'nın değil, aynı zamanda Batı Afrika bölgesinin de istikrarını tehdit ediyor. İklim göçleri, kıt kaynaklar üzerinde baskıyı artıracak, çatışma risklerini yükseltecek. Ayetoro sakinleri, hükümetin vaat ettiği yeniden yerleşim planlarının uygulanmasını beklerken, bazıları ise balıkçılık ve tarım gibi geleneksel geçim kaynaklarına devam edebilecekleri daha güvenli bölgelere doğru kendi imkânlarıyla göç ediyor. Gidişat, Afrika kıtasının iklim değişikliğine karşı en kırılgan bölgelerinden biri olduğunu ve uluslararası toplumun bu krize karşı daha somut adımlar atması gerektiğini ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nijerya'daki bu gelişme, Türkiye için dolaylı ancak önemli çıkarımlar barındırıyor. İklim değişikliğinin küresel bir sorun olduğu ve Türkiye'nin de Akdeniz, Ege ve Karadeniz kıyılarında benzer erozyon ve deniz seviyesi yükselmesi riskleriyle karşı karşıya olduğu unutulmamalı. Türkiye, özellikle kıyı yönetimi ve erozyonla mücadele konusunda Nijerya'dan daha hazırlıklı olsa da, bu örnek, iklim değişikliğinin insani boyutuna dair bir uyarı niteliği taşıyor. Ayrıca Nijerya, Türkiye'nin Afrika açılımı kapsamında önemli bir ticaret ve diplomatik ortak. Ülkede yaşanacak büyük çaplı iklim göçleri ve istikrarsızlık, bölgesel güvenliği etkileyebilir ve Türkiye'nin bu ülkeyle olan ilişkilerinde yeni dinamikler yaratabilir. Türkiye, uluslararası iklim fonlarına erişim ve teknoloji transferi gibi konularda Nijerya gibi ülkelere destek sağlayarak hem küresel sorumluluğunu yerine getirebilir hem de diplomatik nüfuzunu artırabilir.
