Brezilya'nın ev sahipliğinde gelecek yıl düzenlenecek COP30 iklim zirvesinde, dünya genelinde ormansızlaşmayı 2030 yılına kadar sona erdirmeyi hedefleyen gönüllü bir küresel yol haritası oluşturulması planlanıyor. Bu kapsamda Brezilya hükümeti, bu hafta başında gerçekleştirilen istişare toplantılarının ardından yaptığı açıklamada, yol haritasının ülkeleri kendi ulusal ormansızlaşma planlarını hazırlamaya davet edeceğini duyurdu. Söz konusu girişim, 2021'de Glasgow'da düzenlenen COP26'da 145 ülkenin imzaladığı ve ormansızlaşmayı 2030'a kadar durdurma taahhüdünü içeren liderler deklarasyonunun bir devamı niteliğinde.
Gelişmenin arka planı
COP30 hazırlıkları kapsamında Brezilya, ormansızlaşmayı durdurmaya yönelik gönüllü bir küresel yol haritası oluşturma sözü vermişti. Bu hafta yapılan istişarelerde, yol haritasının ayrıntıları masaya yatırıldı. Brezilya Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, yol haritası ülkelerin kendi orman koşullarına uygun, ulusal düzeyde hazırlanmış ormansızlaşma planlarını teşvik edecek. Ayrıca plan, yerli halklar ve yerel topluluklar başta olmak üzere çeşitli paydaşların katılımını da içerecek. Brezilya, Amazon yağmur ormanlarının yaklaşık yüzde 60'ına ev sahipliği yapıyor ve son yıllarda ormansızlaşmayı azaltma konusunda önemli adımlar attı. Ancak ülke, yasadışı ağaç kesimi ve madencilik faaliyetleriyle mücadelede hâlâ zorluklarla karşılaşıyor.
COP30 yol haritası, ormansızlaşmanın izlenmesi ve raporlanması için ulusal sistemlerin güçlendirilmesini, sürdürülebilir orman yönetimi uygulamalarının yaygınlaştırılmasını ve emtia tedarik zincirlerinde ormansızlaşmanın önlenmesini amaçlıyor. Özellikle soya, sığır eti, palmiye yağı gibi ormansızlaşmayla ilişkili ürünlerin ticaretinde şeffaflığın artırılması hedefleniyor. Dünya üzerinde her yıl yaklaşık 10 milyon hektar orman alanı kaybediliyor ve bu durum, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 10-15'ine neden oluyor. Ormansızlaşmanın durdurulması, Paris İklim Anlaşması hedeflerine ulaşılması için kritik öneme sahip.
Bölgesel ve küresel boyut
Ormansızlaşma konusundaki bu küresel çaba, yalnızca Amazon havzasını değil, aynı zamanda Kongo Havzası, Güneydoğu Asya ve diğer tropik orman bölgelerini de kapsıyor. Kongo Havzası, dünyanın en büyük ikinci yağmur ormanına ev sahipliği yaparken, Güneydoğu Asya'da özellikle Endonezya ve Malezya, palmiye yağı üretimi nedeniyle ormansızlaşmayla mücadele ediyor. Brezilya'nın öncülüğündeki bu girişim, aynı zamanda gelişmekte olan ülkelere orman koruma çabaları için finansal destek sağlanmasını da gündeme getiriyor. Gelişmiş ülkelerin, ormanları koruma karşılığında karbon kredisi satın alması veya doğrudan fon aktarması bekleniyor.
Ancak gönüllü yol haritasının başarısı, ülkelerin taahhütlerini yerine getirme konusundaki siyasi iradesine bağlı. Geçmişte benzer deklarasyonların uygulanmasında yaşanan zorluklar, bu kez daha somut adımlar atılması gerektiğini gösteriyor. Çevre örgütleri, yol haritasının bağlayıcı hedefler ve güçlü bir izleme mekanizması içermesi gerektiğini vurguluyor. Ayrıca tarım sektörünün dönüşümü ve yasadışı faaliyetlerle mücadele, planın kritik bileşenleri arasında yer alıyor. COP30'un Kasım 2025'te Brezilya'nın Belém şehrinde yapılması planlanıyor ve bu zirve, iklim değişikliğiyle mücadelede yeni bir dönüm noktası olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ormansızlaşma konusunda doğrudan tropik orman ülkeleri arasında yer almasa da, küresel orman politikaları ve karbon piyasaları gelişmelerinden etkilenebilir. Türkiye, Paris Anlaşması kapsamında 2053 net sıfır emisyon hedefini açıklamış ve orman alanlarını artırma yönünde çalışmalar yürütmektedir. COP30 yol haritası, Türkiye'nin orman yönetimi ve karbon tutma potansiyelini uluslararası mekanizmalara entegre etmesine olanak sağlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin tarım ve gıda tedarik zincirlerinde ormansızlaşma riski taşıyan emtiaların ithalatına yönelik AB düzenlemelerine uyum sağlaması gerekmektedir. Bu bağlamda, küresel yol haritası, Türkiye'nin sürdürülebilir ticaret politikaları geliştirmesi ve orman ekosistemlerini koruma çabalarına destek sağlayabilir.
