Çin'in en büyük elektrikli araç (EV) üreticisi BYD ve diğer yerli otomotiv devleri, küresel çip tedarik zincirindeki kırılganlıkları azaltmak ve ABD öncülüğündeki teknoloji yaptırımlarına karşı direnci artırmak amacıyla yerli yarı iletken kullanımını hızla artırıyor. Sektör kaynaklarına göre, Çinli EV üreticileri 2023 yılında kullandıkları çiplerin yüzde 15'inden azını yerli tedarikçilerden sağlarken, bu oranın 2025 sonunda yüzde 40'a ulaşması bekleniyor. BYD, geçtiğimiz yıl kendi çip tasarım merkezini kurarak yıllık 1 milyar adet yerli mikrodenetleyici üretim kapasitesine ulaştı. Şirket, bu hamleyle hem maliyetleri düşürmeyi hem de tedarik güvenliğini sağlamayı hedefliyor.
Arka plan: Yarı iletkende stratejik dönüşüm
Çin, 2020'den bu yana yarı iletken sektöründe kendine yeterlilik için devlet destekli büyük bir atılım programı yürütüyor. Özellikle 2022'de ABD'nin Çin'e gelişmiş çip ve üretim ekipmanı ihracatına getirdiği kısıtlamalar, Pekin'in yerli alternatiflere yönelmesini hızlandırdı. Bu kapsamda, otomotiv sektörü en kritik alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Çin, dünyanın en büyük otomobil pazarı ve aynı zamanda en büyük EV üreticisi konumunda. Ancak geleneksel olarak otomotiv çiplerinde büyük oranda yabancı tedarikçilere (NXP, Infineon, Renesas) bağımlı durumda. Pandemi döneminde yaşanan küresel çip krizi, bu bağımlılığın ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. BYD gibi şirketler, dikey entegrasyon stratejisiyle sadece batarya ve motor üretiminde değil, aynı zamanda otonom sürüş ve bilgi-eğlence sistemlerinde kullanılan gelişmiş çiplerde de yerli çözümlere yatırım yapıyor. Şirketin yan kuruluşu BYD Semiconductor, halihazırda güç yönetimi, sensör ve işlemci çiplerinde üretim yapıyor ve 2024 itibarıyla dış satışlara da başladı.
Diğer büyük Çinli EV üreticileri Nio ve Xpeng de benzer adımlar atıyor. Nio, geçen yıl kendi otonom sürüş çipi "NIO Aquila"yı tanıttı; Xpeng ise yerli tedarikçi Horizon Robotics ile iş birliği yaparak akıllı sürüş sistemlerinde Çin yapımı çiplere geçiş yapıyor. Bu dönüşüm, sadece otomotiv sektörünü değil, aynı zamanda Çin'in genel yarı iletken ekosistemini de canlandırıyor. Sektör analistleri, otomotiv çip pazarının 2027'ye kadar yıllık ortalama yüzde 12 büyüyerek 80 milyar dolara ulaşacağını, bu pastanın büyük kısmının Çinli firmalar tarafından paylaşılacağını öngörüyor.
Küresel boyut: Tedarik zincirinde yeni denge arayışı
Çin'in yerli çip hamlesi, küresel yarı iletken tedarik zincirinde önemli bir dönüşüme işaret ediyor. Bir yandan ABD, Japonya ve Avrupa Birliği kendi çip üretim kapasitelerini artırmak için milyarlarca dolarlık teşvik paketleri açıklarken, diğer yandan Çin kendi alternatif ekosistemini kurmaya çalışıyor. Ancak uzmanlar, Çin'in en gelişmiş üretim teknolojilerine (7 nanometre ve altı) erişiminin kısıtlı olması nedeniyle otomotiv çiplerinde (genellikle 28 nm ve üstü) daha hızlı ilerleyebileceğini belirtiyor. Zira otomotiv çipleri, akıllı telefon veya yapay zeka çiplerine göre daha eski teknoloji düğümlerinde üretiliyor ve bu alanda Çin'in yetenekleri daha gelişmiş durumda. Bu durum, Çinli EV üreticilerine kısa vadede rekabet avantajı sağlayabilir. Öte yandan, Batılı çip üreticileri (Infineon, NXP, STMicroelectronics) Çin pazarında pazar payı kaybetme riskiyle karşı karşıya. Bu şirketler şimdiden Çin'de ortak girişimler kurarak veya lisans anlaşmaları yaparak yerelleşme stratejilerini devreye sokuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, otomotiv sektöründe güçlü bir üretim altyapısına sahip olmasına rağmen, özellikle yarı iletken tedarikinde dışa bağımlı durumda. Çin'in çip alanında kendine yeterlilik hedefi, küresel tedarik zincirlerinde bloklaşma eğilimini güçlendiriyor. Türkiye, bu süreçte hem ABD-Çin teknoloji rekabetinin etkilerini yönetmek hem de kendi otomotiv sanayisinin çip ihtiyacını güvence altına almak için alternatif tedarik kanalları geliştirmek zorunda. BYD gibi Çinli firmaların Türkiye'de üretim yapma planları, yerli çip kullanımının artmasıyla birlikte Türkiye'deki üretim maliyetlerini ve tedarik güvenliğini de etkileyebilir. Türkiye'nin, özellikle Avrupa Yeşil Mutabakatı'na uyum ve elektrikli araç dönüşümü sürecinde, çip tedarikinde stratejik ortaklıkları çeşitlendirmesi kritik önem taşıyor.
