Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, BRICS ülkelerini stratejik mineral kaynaklarında işbirliğini artırmaya ve Ebola salgınından yapay zekaya kadar küresel zorluklara ortak yanıt vermeye çağırdı. Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasına göre Wang, 23 Haziran'da yaptığı konuşmada, nadir toprak elementleri ve diğer kritik minerallerin tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesi ve güvence altına alınması gerektiğini vurguladı. BRICS'in bu alandaki potansiyeline dikkat çeken Wang, grubun küresel ekonomik yönetişimde daha etkin rol oynaması gerektiğini ifade etti. Toplantı, BRICS ülkelerinin salgın sonrası toparlanma ve teknolojik dönüşüm stratejilerini ele aldığı bir platform olarak öne çıktı.
Gelişmenin arka planı
Çin, nadir toprak elementleri ve lityum gibi stratejik minerallerin en büyük üreticisi ve işleyicisi konumunda. ABD ve Avrupa Birliği, Çin'in bu alandaki hakimiyetini azaltmak için alternatif tedarik zincirleri kurmaya çalışıyor. Wang'ın çağrısı, BRICS ülkelerinin (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) kendi aralarında bir mineral ittifakı oluşturma niyetinin sinyali olarak yorumlanıyor. Özellikle Rusya ve Güney Afrika, önemli maden rezervlerine sahip. BRICS ülkeleri, dünya nadir toprak rezervlerinin yaklaşık %70'ini elinde bulunduruyor.
Wang, konuşmasında ayrıca BRICS ülkelerinin yapay zeka, biyoteknoloji ve uzay çalışmaları gibi alanlarda işbirliğini artırması gerektiğini belirtti. Özellikle yapay zeka etiği ve düzenlemeleri konusunda ortak bir çerçeve oluşturulması çağrısında bulundu. Ebola salgınına yönelik olarak ise BRICS ülkelerinin sağlık sistemlerinin güçlendirilmesi ve salgın hastalıklara karşı ortak araştırma yapılması önerisini getirdi.
Bölgesel ve küresel boyut
BRICS ülkelerinin stratejik minerallerde işbirliği, Batılı ülkelerin kritik tedarik zincirlerini çeşitlendirme çabalarına meydan okuyor. Çin'in başı çektiği bu girişim, küresel ticaret savaşlarının yeni bir cephesi olarak görülebilir. Özellikle Çin-ABD rekabetinin kızıştığı bir dönemde, nadir toprak elementleri teknolojik üstünlük için kilit öneme sahip. BRICS içindeki farklı çıkarlar ise işbirliğinin önünde engel teşkil ediyor. Hindistan ve Brezilya, Çin'in hakimiyetinden rahatsızlık duyarken, Rusya ve Güney Afrika işbirliğine daha sıcak bakıyor.
Analistler, BRICS'in bu hamlesinin, küresel ekonomik düzenin çok kutuplu bir yapıya evrildiğinin göstergesi olduğunu belirtiyor. Çin, hem Batı'nın teknolojik ambargolarına karşı kendini korumak hem de gelişmekte olan ülkeler arasında liderlik pozisyonunu güçlendirmek istiyor. Stratejik minerallerde işbirliği, aynı zamanda iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında yeşil enerji dönüşümünün hızlandırılmasına da katkı sağlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
BRICS ülkelerinin stratejik mineral işbirliği, Türkiye için doğrudan olmasa da dolaylı etkiler yaratabilir. Türkiye, nadir toprak elementleri rezervleri açısından zengin sayılmasa da, Eti Maden gibi kurumlarla nadir toprak elementleri ve bor madenciliğinde önemli bir konuma sahiptir. BRICS'in kendi arasında bir tedarik zinciri oluşturması, Türkiye'nin bu ülkelere ihracatını etkileyebilir veya alternatif ortaklıklar arayışına itebilir. Ayrıca, Çin'in öncülüğünde gelişen bu işbirliği, Türkiye'nin Batı ittifakı içindeki konumunu da yeniden değerlendirmesine neden olabilir. Türkiye, BRICS ile ilişkilerini geliştirme stratejisi kapsamında, bu alandaki gelişmeleri yakından izlemeli ve kendi mineral kaynaklarını daha etkin kullanma yollarını araştırmalıdır.
