Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in beş yıl önce yurtdışında yeni kömürlü termik santral inşa etmeyi durdurma taahhüdünün ardından, Çin planladığı yurtdışı kömür projelerinin üçte ikisini iptal etti. Ancak Endonezya'da bu taahhüt sekteye uğradı; bazı projeler hâlâ devam ediyor. Bu arada Çin, Küresel Güney'de yeşil enerji geliştirmeyi hızlandırıyor. CREA (Küresel Enerji İzleme Merkezi) tarafından yayımlanan rapora göre, Çin'in yurtdışı kömür yasağındaki bu istisna, ülkenin iklim taahhütlerine gölge düşürüyor.
Yasağın Arka Planı ve Endonezya İstisnası
2021 yılında Şi Cinping, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, Çin'in yurtdışında yeni kömürlü termik santral projelerine finansman sağlamayacağını ve inşa etmeyeceğini duyurmuştu. Bu taahhüt, küresel iklim mücadelesinde önemli bir adım olarak görülmüştü. O tarihten bu yana, Çinli şirketler ve bankalar, toplam kapasitesi 100 gigavatın üzerinde olan onlarca kömür projesini iptal etti veya rafa kaldırdı.
Ancak CREA'nın son raporuna göre, Endonezya bu eğilimin dışında kalıyor. Güneydoğu Asya'nın en büyük ekonomisi olan Endonezya'da, Çin finansmanıyla yürütülen bazı kömür santrali projeleri halen planlama veya inşaat aşamasında. Raporda, Endonezya'daki projelerin toplam kapasitesinin yaklaşık 5 gigavat olduğu ve bunun Çin'in yurtdışı kömür portföyünün önemli bir kısmını oluşturduğu belirtiliyor. Bu projelerin çoğu, Endonezya'nın yoğun enerji ihtiyacını karşılamak ve ekonomik büyümeyi desteklemek amacıyla hayata geçiriliyor.
Uzmanlar, Endonezya'daki bu istisnanın birkaç nedeni olduğunu belirtiyor. Öncelikle, Endonezya hükümeti enerji güvenliği ve ekonomik kalkınma öncelikleri doğrultusunda kömürü ucuz bir enerji kaynağı olarak görüyor. İkincisi, bazı projeler, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında stratejik ortaklıklar çerçevesinde değerlendiriliyor. Ayrıca, bazı anlaşmalar yasağın açıklanmasından önce imzalanmıştı ve mevcut sözleşmelerin iptali hukuki ve finansal zorluklar yaratabiliyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Çin'in yurtdışı kömür yasağı, küresel iklim hedefleri açısından kritik bir adım olarak görülüyor. Ancak Endonezya'daki istisna, bu taahhüdün ne kadar etkili olduğu konusunda soru işaretleri yaratıyor. Endonezya, dünyanın en büyük kömür ihracatçılarından biri ve aynı zamanda kömürle çalışan elektrik üretiminde önemli bir kapasiteye sahip. Ülkenin enerji talebi her yıl artıyor ve hükümet, 2060 yılına kadar net sıfır emisyon hedefi koymuş olsa da, kömürden çıkış planı henüz net değil.
Öte yandan, Çin Küresel Güney'de yeşil enerji yatırımlarını artırıyor. Rapor, Çin'in özellikle güneş, rüzgar ve hidroelektrik projelerine yöneldiğini gösteriyor. Bu yatırımlar, gelişmekte olan ülkelerin enerji dönüşümünü desteklemeyi amaçlıyor. Ancak, kömür projelerinin tamamen terk edilmemesi, Çin'in iklim liderliği imajına zarar veriyor. Uluslararası toplum, Çin'in yurtdışı kömür finansmanını tamamen sonlandırması ve yeşil enerjiye yönelmesi konusunda baskı yapıyor.
Endonezya özelinde ise, kömür projelerinin devam etmesi, ülkenin yenilenebilir enerji potansiyelini kullanma konusundaki isteksizliğini yansıtıyor. Endonezya, jeotermal, güneş ve rüzgar enerjisi açısından zengin kaynaklara sahip olsa da, altyapı eksikliği ve finansman sorunları nedeniyle bu potansiyelini yeterince değerlendiremiyor. Çin'in yeşil enerji yatırımları burada da devreye girebilir, ancak kömür projelerinin gölgesinde kalıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in yurtdışı kömür yasağındaki Endonezya istisnası, Türkiye'nin enerji ve iklim politikaları açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, kömürden çıkış sürecinde adımlar atarken, yenilenebilir enerjiye yöneliyor. Çin'in yeşil enerji yatırımlarını artırması, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için finansman ve teknoloji işbirliği fırsatları sunabilir. Ancak, Çin'in bazı ülkelerde kömür projelerine devam etmesi, küresel iklim hedeflerini zayıflatabilir ve Türkiye'nin de içinde bulunduğu Akdeniz havzasında sıcaklık artışı ve kuraklık riskini artırabilir. Türkiye, Çin ile enerji işbirliğini geliştirirken, yeşil teknoloji transferi ve sürdürülebilir yatırımlara odaklanmalı.
