Çin, son yıllarda benimsediği agresif dış politika ve ekonomik stratejilerle, kendi yükselişine zemin hazırlayan Batı merkezli küresel sistemi bilinçli olarak zayıflatma riskini alıyor. Pekin yönetimi, uluslararası ticaret kurallarını esnetmekten, teknoloji transferini sınırlamaya ve askeri güç projeksiyonunu artırmaya kadar bir dizi hamleyle, mevcut düzenin temel dinamiklerini sorguluyor. Bu yaklaşım, hem Batılı ülkeler hem de Çin'in kendi uzun vadeli çıkarları açısından ciddi sonuçlar doğurabilir.
Arka Plan: Ekonomik Entegrasyondan Stratejik Rekabete
2001'de Dünya Ticaret Örgütü'ne katılımından bu yana Çin, küresel tedarik zincirlerinin vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Batılı şirketler, düşük maliyetli üretim ve büyüyen Çin pazarından yararlanırken, Pekin de teknoloji ve know-how transferi sayesinde ekonomik kalkınmasını hızlandırdı. Ancak son beş yılda Çin'in stratejik öncelikleri değişti. ABD ile artan ticaret savaşları, teknoloji alanındaki rekabet (özellikle 5G, yapay zeka ve çipler) ve Güney Çin Denizi'ndeki askeri faaliyetler, Çin'in mevcut düzeni tehdit eden bir güç olduğu algısını güçlendirdi.
Pekin, özellikle Kuşak ve Yol Girişimi gibi büyük altyapı projeleriyle alternatif bir ekonomik ağ örüyor. Bu girişim, geleneksel Batı liderliğindeki kalkınma modellerine meydan okurken, borç tuzağı diplomasisi eleştirilerini de beraberinde getiriyor. Ayrıca, Çin'in Rusya ile artan askeri işbirliği ve Ukrayna savaşındaki tutumu, Batı ile arasındaki uçurumu derinleştirdi.
Küresel Sistem Üzerindeki Etkiler
Çin'in hamleleri, uluslararası hukuk ve çok taraflı kurumların işleyişinde belirsizlik yaratıyor. Dünya Ticaret Örgütü reformları tıkanırken, Çin'in devlet destekli sanayi politikaları, küresel rekabet eşitliğini bozuyor. Öte yandan, Çin'in teknoloji alanında kendine yeterlilik hedefi, Batılı şirketleri zor durumda bırakıyor ve tedarik zinciri kırılganlıklarını artırıyor.
Askeri açıdan, Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki varlığı ve Tayvan'a yönelik artan baskısı, bölgesel istikrarı tehdit ediyor. ABD'nin öncülüğünde Hint-Pasifik'te oluşturulan güvenlik ittifakları (AUKUS, Quad) Çin'in yayılmacılığına karşı bir denge oluşturmaya çalışıyor. Ancak bu durum, soğuk savaş benzeri bir kutuplaşmayı da beraberinde getirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Çin ile Batı arasındaki bu gerilimli ilişkide dengeli bir pozisyon izlemeye çalışıyor. Bir yandan NATO üyesi olarak Batı ittifakının güvenlik garantilerine bağımlıyken, diğer yandan Çin ile artan ekonomik ilişkileri (Kuşak ve Yol kapsamında işbirliği, ticaret hacmi) Ankara için önemli fırsatlar sunuyor. Ancak Çin'in teknoloji ve güvenlik alanındaki sıkılaşan kontrolü, Türk şirketlerini ve tedarik zincirlerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Çin'in Orta Asya ve Balkanlar'daki artan etkisi, Türkiye'nin bu bölgelerdeki nüfuz alanıyla doğrudan rekabet yaratıyor. Dolayısıyla, Türkiye'nin çok yönlü bir dış politika izlerken, bu dengeyi koruyacak esnek bir strateji geliştirmesi hayati önem taşıyor.
