Çin hükümeti, yurt içi yatırımcıların denizaşırı ülkelerde kural dışı yatırımlar yapmasını engellemek için sıkı bir denetim başlattı. Pekin yönetimi, Çinli yatırımcıların ABD başta olmak üzere yabancı teknoloji şirketlerine yönelmesini istemiyor; bunun yerine, Çin'in kendi teknoloji hayallerine, yani yapay zeka, çip üretimi ve yeşil enerji gibi stratejik sektörlere yatırım yapmalarını hedefliyor. Bu adım, ABD ile artan teknoloji rekabeti ve ekonomik milliyetçiliğin bir parçası olarak görülüyor.
Gelişmenin arka planı
Çin Dışişleri Bakanlığı'nın bağlı kuruluşu olan Devlet Döviz İdaresi (SAFE), son haftalarda yurt içi yatırımcıların denizaşırı portföy yatırımlarına ilişkin kuralları ihlal ettiği gerekçesiyle çok sayıda soruşturma başlattı. Resmi haber ajansı Xinhua'ya göre, 2024 yılında denizaşırı yatırımlarda %15'lik bir artış yaşanırken, bu fonların büyük kısmının ABD hisse senedi piyasalarına aktığı tespit edildi. Çinli düzenleyiciler, bu gidişin ülkenin kendi teknoloji şirketlerine yeterli sermaye akışını engellediğini ve para çıkışının kontrolsüz hale geldiğini belirtiyor. Başbakan Li Qiang, yaptığı açıklamada, "Yurt içi yatırımcılarımızın küresel fırsatlara yönelmesi doğal, ancak öncelik ülkemizin teknolojik bağımsızlığı olmalı" dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu hamle, Çin ile ABD arasındaki teknoloji savaşının en yeni cephesi. Washington, yarı iletken ve yapay zeka gibi kritik teknolojilerde Çin'e yönelik ihracat kontrolünü sıkılaştırırken, Pekin de kendi ekosistemini güçlendirmek için sermayeyi yönlendiriyor. Uzmanlar, Çin'in bu politikasının kısa vadede yurt içi yatırımları artırabileceğini ancak uzun vadede Çinli yatırımcıların küresel portföyden mahrum kalmasına yol açabileceğini belirtiyor. Ayrıca, bu adımın Hong Kong hisse senedi piyasalarını da etkilemesi bekleniyor; zira Çinli yatırımcıların büyük kısmı Hong Kong üzerinden denizaşırı yatırımlar yapıyor. Asya Kalkınma Bankası eski ekonomisti Dr. Lin Shaoming, "Çin, teknolojide kendine yetme hedefine ulaşmak istiyor, ancak bu, küresel finansal entegrasyonu zorlayabilir" yorumunda bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in bu politika değişikliği, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için iki yönlü bir etki yaratabilir. Bir yandan, Çinli yatırımcıların ABD'den kaçışı, Türkiye gibi alternatif pazarlara yönelme potansiyeli taşıyor; özellikle savunma ve yeşil enerji alanlarında iş birliği fırsatları doğabilir. Öte yandan, Çin'in teknoloji yatırımlarını kendine çekmesi, Türkiye'nin yüksek teknoloji transferi umutlarını zayıflatabilir. Türkiye'nin Çin ile olan ticaret dengesi göz önüne alındığında, Ankara’nın bu gelişmeyi yakından izlemesi ve olası yatırım akışlarını değerlendirmesi gerekiyor. Küresel tedarik zincirlerindeki dönüşüm, Türkiye için hem risk hem de fırsat sunuyor.
