Küresel ekonomi, 2025 yılında resesyon riskiyle karşı karşıya. Orta Doğu'da yayılması beklenen savaş, enerji arzlarını uzun yıllar boyunca alt üst edebilir. Yapay zeka (AI) balonunun patlamaya hazır olduğu bir dönemde, bu kaotik ortam aynı zamanda Çin için bir enerji liderliği fırsatı yaratabilir. Çin'in dev kömür endüstrisi, küresel petrol şokunun yarattığı boşluğu doldurma potansiyeli taşıyor. Ancak bu senaryo, beraberinde ciddi çevresel ve jeopolitik riskleri de getiriyor.
Küresel Ekonominin Kırılgan Dinamikleri
Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar, 2025 yılına ilişkin büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize ediyor. Özellikle Orta Doğu'da İsrail-Hamas savaşının genişleme ihtimali, Husi isyancıların Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik saldırıları ve İran ile ABD arasındaki gerilim, petrol arz güvenliğini tehdit ediyor. Uzmanlar, olası bir geniş çaplı savaşın petrol fiyatlarını varil başına 150 doların üzerine çıkarabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, enerji ithalatına bağımlı ekonomiler için ciddi bir şok anlamına geliyor.
Öte yandan, yapay zeka teknolojilerine yapılan aşırı yatırımların oluşturduğu balonun patlama riski, küresel piyasalarda yeni bir belirsizlik kaynağı. Teknoloji hisselerindeki aşırı değerlemeler, 2000 yılındaki dot-com balonunu anımsatıyor. Bu balonun patlaması, küresel servette trilyonlarca dolarlık kayba yol açabilir ve resesyonu derinleştirebilir.
Çin'in Kömür Kartı: Fırsat mı, Risk mi?
Çin, dünyanın en büyük kömür üreticisi ve tüketicisi konumunda. Ülke, küresel kömür üretiminin yaklaşık yarısını gerçekleştiriyor. Kömür, Çin'in elektrik üretiminin %60'ından fazlasını sağlıyor. Petrol fiyatlarındaki bir şok, Çin'in enerji güvenliğini olumsuz etkileyebilir; ancak aynı zamanda Çin'in kömür bazlı enerji üretimini artırarak küresel enerji piyasalarında bir dengeleyici rol oynamasına da olanak tanıyabilir. Çin hükümeti, son yıllarda yenilenebilir enerjiye büyük yatırım yapmasına rağmen, kömürü stratejik bir yedek olarak görüyor. Petrol arzında yaşanacak bir kesinti, Çin'in kömür ihracatını artırmasına ve enerji fiyatlarını dengelemesine yardımcı olabilir. Ancak bu, Çin'in karbon emisyonlarını artırarak iklim hedeflerini tehlikeye atabilir.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel kömür talebinin 2024 yılında rekor seviyeye ulaştığını, ancak 2025'ten itibaren düşüşe geçmesinin beklendiğini belirtiyor. Ancak bir petrol şoku bu öngörüyü tersine çevirebilir. Çin'in kömürü, özellikle Asya-Pasifik bölgesinde enerji açığını kapatmak için tercih edilebilir. Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi ülkeler, petrol fiyatlarındaki artış karşısında kömür ithalatını artırabilir. Bu durum, Çin'in bölgesel enerji ticaretinde etkisini güçlendirmesine yol açabilir.
Ancak Çin'in kömür kartını oynaması, Batı ile ilişkilerde yeni gerilimlere yol açabilir. ABD ve Avrupa Birliği, iklim değişikliğiyle mücadelede kömürden çıkışı hızlandırmayı hedefliyor. Çin'in kömür üretimini ve ihracatını artırması, küresel iklim müzakerelerinde çatlak yaratabilir. Ayrıca, Çin'in kendi içinde de çevre kirliliği ve su kaynakları üzerindeki baskı artabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Orta Doğu'da tırmanan savaş ve küresel petrol şoku, Türkiye'nin enerji güvenliğini doğrudan etkiliyor. Türkiye, enerji ithalatının büyük bölümünü Rusya, İran ve Irak'tan karşılıyor; bu kaynaklardaki istikrarsızlık, cari açığı ve enflasyonu körükleyebilir. Çin'in kömür hamlesi, küresel enerji fiyatlarını dengeleyerek Türkiye'ye kısa vadede rahatlama sağlayabilir. Ancak uzun vadede, kömür kullanımının artması, Türkiye'nin yeşil enerji dönüşümünü ve AB ile ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Türkiye, enerji arz güvenliğini çeşitlendirmek için yenilenebilir enerjiye ve nükleer santrallere yönelmeli; aynı zamanda bölgesel istikrarsızlığa karşı diplomatik girişimlerini güçlendirmeli.
